Een levensloopbestendige woning in 6 stappen

Een levensloopbestendige woning is meer dan een praktisch huis. Het is de plek waar herinneringen zijn ontstaan, waar u de buurt kent en waar vertrouwde mensen dichtbij zijn. Juist daarom willen veel mensen zo lang mogelijk prettig, veilig en zelfstandig blijven wonen in hun eigen huis. En vaak kan dat ook, met de juiste aanpassingen op het juiste moment.

Als u uw huis levensloopbestendig maakt, wordt wonen thuis ook in de toekomst een stuk makkelijker. Bijvoorbeeld als:

• u later zorg of ondersteuning nodig heeft
• uw risico op vallen toeneemt
• u woont in een huis met meerdere verdiepingen
• u uw woning slim wilt aanpassen zonder onnodig veel te investeren

Maar waar begint u, als er nu nog niets aan de hand lijkt? Juist dan is het soms lastig om te bepalen welke aanpassingen echt zinvol zijn. Daarom laten we in dit artikel zien hoe u uw bestaande woning in zes duidelijke stappen toekomstbestendig kunt maken. Ook leest u welke kosten u kunt verwachten en welke mogelijkheden er zijn om aanpassingen te financieren. In het eerste deel van dit artikel bespreken we de stappen. In het tweede deel gaan we in op de kosten en vergoedingen.

Wat is een levensloopbestendige woning?

Een levensloopbestendige woning is een huis dat zo is aangepast of gebouwd, dat de bewoners er hun hele leven in kunnen wonen. Zelfs als er zorg nodig is of als de bewoners slecht ter been zijn.

Volgens het kennisinstituut Onze Taal werd de term ‘levensloopbestendige woning’ voor het eerst gebruikt in de jaren ’90. Deze omschrijving moest het type woningen aanduiden die geschikt zijn voor langer thuis wonen. Van jonge stellen en gezinnen tot en met senioren.

Het huis vormt het hele leven de thuisbasis van het gezin en wordt daarom ook wel levensloopwoning genoemd. In een levensloopwoning hoeft u nooit te denken: ‘verhuizen of niet?’ tenzij u dit zelf wilt. Lichamelijke klachten zijn namelijk geen reden meer om te verhuizen: de woning is hierop aangepast.

Waarom uw woning levensloopbestendig maken?

Er komen steeds meer levensloopbestendige nieuwbouwwoningen. Deze woningen zijn ontworpen met het oog op comfortabel en veilig wonen, ook als iemand later minder mobiel wordt. Denk aan een drempelloze indeling, een inloopdouche, een keuken met inductiekookplaat en een slaapkamer en badkamer op de begane grond. Het grote voordeel is duidelijk: u kunt zich veiliger door het huis bewegen en langer zelfstandig thuis blijven wonen.

Voorwaarden levensloopbestendige woning nieuwbouw

Bij levensloopbestendige nieuwbouw wordt niet alleen gekeken naar het hier en nu, maar juist ook naar de toekomst. Een woning moet goed toegankelijk zijn, praktisch in gebruik en eenvoudig aan te passen aan veranderende woonwensen. Dat betekent bijvoorbeeld dat ruimtes makkelijk bereikbaar zijn, dat belangrijke voorzieningen zich op een logische plek bevinden en dat de woning later zonder grote ingrepen verder aangepast kan worden.

Toch zijn dit soort nieuwbouwwoningen voor veel mensen niet vanzelfsprekend. Door de druk op de woningmarkt en de hoge bouwkosten zijn ze vaak prijzig. Juist daarom is het voor veel huiseigenaren slimmer om te kijken hoe zij hun bestaande woning toekomstbestendig kunnen maken.

Moet u bijvoorbeeld toch iets vernieuwen in de badkamer, keuken of hal? Kies dan waar mogelijk meteen voor oplossingen waar u ook later gemak van heeft. Zo voorkomt u dat u over een paar jaar opnieuw moet verbouwen.

Hoe begint u daarmee?

De eerste stap is eenvoudig: kijk met een andere blik naar uw woning. Niet alleen naar wat nu prettig werkt, maar ook naar wat in de toekomst minder handig of minder veilig kan worden.

Stel uzelf bijvoorbeeld deze vragen:

• Kookt u nog op gas?
• Heeft u alleen een ligbad of een douche met een hoge instap?
• Heeft u een trap of meerdere trappen in huis?
• Is er op elke verdieping een toilet aanwezig?
• Heeft u een tuin die veel onderhoud vraagt?
• Zijn er drempels, opstapjes of smalle doorgangen in huis?

Juist dit soort punten maken vaak het verschil tussen een huis dat vandaag prettig is en een woning waarin u ook later comfortabel kunt blijven wonen.

Hoe maak ik uw huis toekomstbestendig?

Met de 6 stappen hieronder maakt u van uw woning stap voor stap een levensloopbestendige woning. Zo bereidt u uw huis voor op de toekomst, ook als uw situatie later verandert of als u op termijn meer ondersteuning nodig heeft.

Het is daarbij wel belangrijk om naar uw eigen woning en leefsituatie te kijken. Niet iedere aanpassing is voor iedereen nodig. Juist daarom is het verstandig om vooral te kiezen voor oplossingen die passen bij uw huis, uw wensen en uw dagelijkse gebruik. Zo maakt u uw woning niet alleen toekomstbestendig, maar ook prettig om nu al in te wonen.

Woningaanpassing 1: zorg voor opgeruimde en ruime looproutes

U kent het vast: even niet opletten en ineens blijft uw teen haken achter een vloerkleed of opstaand randje. Zolang u goed ter been bent, lijkt dat misschien onschuldig. Maar als uw evenwicht wat minder wordt, kan zoiets sneller misgaan dan u denkt. Juist daarom is het verstandig om uw looproutes in huis ruim, overzichtelijk en veilig te maken. Vallen is namelijk een van de meest voorkomende redenen waarom senioren op de eerste hulp belanden. En veel van die valmomenten zijn gewoon te voorkomen.

Dit is hoe u het doet:

• Kijk eerst welke looproutes u het vaakst gebruikt, bijvoorbeeld van de woonkamer naar de keuken, het toilet of de trap. Haal daar onnodige obstakels weg.
• Zorg ervoor dat u zo min mogelijk drempels in huis heeft. Zijn ze niet te verwijderen? Dan kunnen drempelhulpen een praktische oplossing zijn.
• Kunt u iets aanpassen aan uw deuren? Kies dan waar mogelijk voor bredere doorgangen. Dat is niet alleen prettig in het dagelijks gebruik, maar ook handig als u later een rollator nodig heeft.
• Haal vloerkleden, tapijten en deurmatten weg die opkrullende randen hebben of makkelijk verschuiven. Wilt u toch graag een vloerkleed houden? Kies dan bij voorkeur voor een gladgeweven variant en gebruik een antislipmat of tapijttape aan de onderkant.
• Zorg voor voldoende goede verlichting op de plekken waar u veel loopt, zeker in de hal, gang, slaapkamer en op weg naar het toilet.
• Werk losse snoeren netjes weg, zodat u daar niet achter kunt blijven haken.
• Heeft u last van duizeligheid of onzeker lopen? Dan kunnen wandbeugels op slimme plekken extra houvast geven, bijvoorbeeld in de gang, bij de trap of richting badkamer.

Natuurlijk is een val nooit helemaal uit te sluiten. Maar met dit soort aanpassingen maakt u uw woning wel direct een stuk veiliger en prettiger om in te bewegen.

Woningaanpassing 2: de keuken

De keuken is een plek waar gemak en veiligheid samen moeten komen. Niet alleen als u ouder wordt, maar eigenlijk in elke levensfase. U loopt er met hete pannen, scherpe messen, gladde vloeren en kastjes waar u soms nét niet goed bij kunt. Juist daarom is het slim om uw keuken kritisch te bekijken. Met een paar gerichte aanpassingen maakt u deze ruimte een stuk veiliger én prettiger in gebruik.

Dit is hoe u het doet:

• Vervang uw gasfornuis door een inductiekookplaat. Die is veilig, snel en zuinig in gebruik.
• Verwijder hoge en diepe bovenkasten als u daar lastig bij kunt en kies liever voor lagere, ondiepere kasten. Zo hoeft u minder snel op een krukje te staan. Ook onderkasten zijn praktischer met lades, zodat u makkelijker bij uw pannen en spullen kunt.
• Zet de spullen die u dagelijks gebruikt zoveel mogelijk binnen handbereik.
• Zorg voor goede verlichting in de keuken, bijvoorbeeld op het werkblad en onder de hangkasten.
• Bewaar zware spullen in de bovenste lades van de onderkasten. Zo hoeft u minder diep te bukken en minder zwaar te tillen.
• Heeft u nog geen brandalarm? Laat er dan een installeren, bij voorkeur op een plek waar rook snel wordt opgemerkt.
• Vervang een gewone kraan door een makkelijk te bedienen mengkraan.
• Kunt u niet zo lang achter elkaar staan? Dan is een kruk of trippelstoel een praktische oplossing tijdens het koken. Een trippelstoel is verrijdbaar, in hoogte verstelbaar en heeft een rem. Informeer bij uw eigen zorgverzekeraar of u hiervoor in aanmerking komt.
• Gebruikt u een rolstoel? Dan is een onderrijdbaar aanrecht op de juiste hoogte een logische aanpassing.
• Er zijn ook allerlei handige keukenhulpmiddelen verkrijgbaar, zoals openers voor flessen en potten. Kleine hulpmiddelen kunnen in het dagelijks gebruik veel verschil maken.

Met een keuken waarin u deze punten nagaat en toepast waar dat kan, verkleint u de kans op brand, struikelen en onveilige bewegingen tijdens het koken aanzienlijk.

Brandveilig wonen hoort er ook bij
Wie langer zelfstandig thuis wil blijven wonen, doet er goed aan om niet alleen naar valgevaar te kijken, maar ook naar brandveiligheid. Juist voor ouderen kan brand extra gevaarlijk zijn, omdat rook, hitte of vlammen soms minder snel worden opgemerkt door verminderd zicht, gehoor of reuk, en omdat vluchten vaak meer tijd kost. Controleer daarom of er op iedere woonverdieping een goed werkende rookmelder hangt, bij voorkeur in de vluchtroute, zoals de hal of overloop. Test de melders regelmatig en kijk ook of u ’s nachts snel en veilig het huis uit kunt als dat nodig is. Brandveilig wonen zit soms in kleine dingen, maar kan een groot verschil maken.

Woningaanpassing 3: de badkamer en het toilet

De badkamer en het toilet zijn ruimtes waar veiligheid extra belangrijk is. Een ligbad is bijvoorbeeld handig als u kleine kinderen heeft, maar als u daarin ook moet douchen, kan dat later onpraktisch en zelfs onveilig worden. Zeker als u te maken krijgt met gladde tegels, minder evenwicht of moeite met staan. Met een paar slimme aanpassingen maakt u deze ruimtes comfortabeler en verkleint u de kans op uitglijden of vallen.

Zo pakt u uw badkamer aan:

• Als het kan, laat uw bad vervangen door een inloopdouche.
• Gebruik antislipmatten in de douche en badkamer, of kies voor antislip-spray of antislip-stickers.
• Vervang een gewone kraan door een thermostaatkraan. Dat is comfortabeler en voorkomt dat het water ineens te heet of te koud wordt.
• Kunt u niet zo lang staan? Plaats dan een douchestoel of douchekruk en monteer beugels aan de muur. Beugels zijn ook erg praktisch naast het toilet.
• Is uw toilet te laag? Dan kunt u kiezen voor een hoger toilet of voor een toiletverhoger. Dat is vaak een eenvoudige en betaalbare oplossing. Er zijn ook modellen met armleuningen, zodat opstaan makkelijker gaat.

Met dit soort aanpassingen maakt u de badkamer en het toilet niet alleen veiliger, maar ook prettiger in het dagelijks gebruik. Juist in deze ruimtes kunnen relatief kleine veranderingen veel verschil maken.

Woningaanpassing 4: de trap

De trap is voor veel mensen een punt waarop hun woning ineens minder vanzelfsprekend voelt. Misschien merkt u dat traplopen meer energie kost, dat u zich extra stevig moet vasthouden of dat u boven en beneden anders bent gaan indelen omdat u de trap liever vermijdt. Dat is niet vreemd. Juist de trap is in veel huizen een plek waar comfort, veiligheid en zelfstandigheid samenkomen. Als traplopen lastiger wordt, kan een traplift een mooie oplossing zijn om uw slaapkamer en badkamer bereikbaar te houden en langer prettig thuis te blijven wonen.

Uw trap veilig maken:

• Zorg voor een stevige trapleuning en plaats het liefst ook een tweede trapleuning als dat mogelijk is.
• Breng antislip-strips aan op de treden voor extra grip.
• Zorg voor goede verlichting in het trapgat en op de overloop.
• Let erop of u zich nog veilig voelt bij het op- en aflopen. Vooral afdalen voelt voor veel mensen onzekerder dan omhoog lopen.
• Kost traplopen u veel moeite, moet u halverwege pauzeren of gaat u de trap liever uit de weg? Bekijk dan eens de mogelijkheden van een traplift. In onze keuzehulp leest u wanneer een traplift verstandig kan zijn, welke oplossingen er zijn voor rechte en gedraaide trappen en waar u op kunt letten bij veiligheid en gebruik in huis.

Door op tijd naar de trap te kijken en waar nodig aanpassingen te doen, verkleint u het risico op valpartijen én houdt u uw huis beter bruikbaar voor later. Een traplift is daarbij niet alleen bedoeld voor het moment waarop traplopen echt niet meer gaat, maar juist ook om onrust, stress en onnodig energieverlies eerder te voorkomen.

Woningaanpassing 5: de tuin

Heeft u een tuin? Dan heeft u iets waardevols in handen. Buiten zijn, bewegen en bezig zijn in het groen doet veel voor lichaam en geest. Tegelijk vraagt een tuin ook om onderhoud, en dat kan na verloop van tijd steeds zwaarder worden. Juist daarom is het slim om uw tuin zo in te richten dat deze veilig, prettig en makkelijk te onderhouden blijft. Met slimme beplanting, logische looproutes en weinig gladde of lastige plekken kunt u nog jarenlang van uw tuin genieten.

Zo doet u het:

• Een goed tuinontwerp is het halve werk. Denk vooraf na over waar u graag zit, loopt en werkt.
• Bepaal welke routes u het vaakst gebruikt en kies daar voor goede verlichting en bestrating die niet snel glad wordt. Denk bijvoorbeeld aan keramische tegels, uitgewassen bestrating of andere antislip-oplossingen.
• Zorg ervoor dat er geen onhandige opstapjes, losse tegels of drempels in de tuin zijn. Dat loopt prettiger en is ook veiliger als u een scootmobiel of rollator gebruikt.
• Maak borders niet te breed. Als u er goed bij kunt zonder ver te reiken of te bukken, blijft tuinieren veel makkelijker vol te houden.
• Kies bij voorkeur voor vaste planten. Die hebben meestal minder onderhoud nodig, komen ieder jaar terug en zorgen voor een rustige, groene basis in de tuin.
• Zorg voor een waterpunt in de tuin, zodat u niet steeds met gieters hoeft te slepen.
• Maak ook een fijne schaduwplek, zodat u op warme dagen prettig buiten kunt zitten.
• Heeft u een groot gazon? Dan kan een robotmaaier veel werk uit handen nemen.

Houdt u deze punten in gedachten bij het aanpassen van uw tuin, dan maakt u van buiten een plek die niet alleen mooi is, maar ook veilig en praktisch blijft in het dagelijks gebruik. Wilt u de tuin nog onderhoudsvriendelijker maken? Bekijk dan ook dit handige overzicht om uw tuin onderhoudsvrij te maken, inclusief geschikte planten

Woningaanpassing 6: het huis van de toekomst

Tot slot: denk niet alleen na over grote woningaanpassingen, maar ook over slimme keuzes in het dagelijks gebruik van uw huis. Een goed voorbeeld is de plek van de wasmachine. Staat die op zolder of op een andere verdieping? Dan lijkt dat nu misschien prima, maar later kan het onhandig worden om steeds met een volle wasmand de trap op en af te gaan. Juist daarom is het verstandig om belangrijke voorzieningen, waar mogelijk, zoveel mogelijk gelijkvloers te plaatsen.

Slimme apparaten en domotica zijn geen woningaanpassingen in de klassieke zin, maar ze kunnen wel veel bijdragen aan comfortabel en veilig wonen. Ze nemen taken uit handen, geven extra gemak en kunnen helpen om langer zelfstandig thuis te blijven wonen.

Het is bijvoorbeeld prettig als u niet steeds zelf hoeft te stofzuigen. Een robotstofzuiger kan dan een praktische oplossing zijn. Veel modellen laden zichzelf automatisch op en doen zelfstandig hun werk. Let er wel op dat u zo’n apparaat instelt op een moment dat u niet door het huis loopt, zodat het niet in de weg rijdt.

Ook een deurbel met camera kan veel gemak geven. U ziet direct wie er aanbelt en hoeft niet altijd naar de voordeur te lopen om te kijken wie er staat. Dat geeft niet alleen comfort, maar vaak ook een veiliger gevoel.

Een slimme thermostaat is een ander voorbeeld van domotica die goed past in een levensloopbestendige woning. Zo’n thermostaat past zich aan uw leefritme aan, helpt energie besparen en is eenvoudig te bedienen, bijvoorbeeld via uw smartphone.

Ook een slimme speaker of spraakassistent kan handig zijn. Daarmee kunt u bijvoorbeeld muziek aanzetten, een herinnering instellen, iemand bellen, het weer opvragen of verlichting bedienen zonder op te staan. Juist dat soort kleine toepassingen maken het dagelijks leven vaak net wat makkelijker.

Vind uw domotica leverancier

Bekijk onze leverancierspagina voor een aanbieder van domotica bij u in de buurt.

Het alternatief: de zorgwoning

Soms is het aanpassen van de bestaande woning niet de beste of meest haalbare oplossing. Bijvoorbeeld omdat er binnen te weinig ruimte is, omdat ingrijpende verbouwingen nodig zouden zijn of omdat er snel extra zorg dichtbij nodig is. In dat geval kan een zorgwoning een interessant alternatief zijn. Denk aan een zelfstandige woonunit bij het huis of in de tuin, bijvoorbeeld voor mantelzorg.

Een zorgwoning is een complete, zelfstandige woonruimte met alles wat nodig is om comfortabel en veilig te wonen. Denk aan een badkamer, keuken, woonkamer en slaapkamer in één overzichtelijke woning. Juist doordat alles gelijkvloers is en slim is ingericht, ontstaat er een woonoplossing die goed past bij iemand die meer ondersteuning nodig heeft, maar wel dichtbij familie of mantelzorgers wil blijven wonen.

Het grote voordeel van een zorgwoning is dat deze vanaf het begin is ingericht op gemak, toegankelijkheid en veiligheid. Bovendien zijn moderne zorgwoningen allang niet meer de sobere units van vroeger. Ze zijn vaak licht, comfortabel en sfeervol ingericht, met grote ramen en een warme uitstraling. Ook kunnen ze meestal worden aangesloten op bestaande voorzieningen van de woning, zoals water, elektra en riolering.

Een zorgwoning vraagt wel om een serieuze investering. Houd rekening met een vanafprijs van ongeveer € 85.000. Tegelijk zijn er soms mogelijkheden voor vergoeding of huur, afhankelijk van de situatie en het type oplossing dat wordt gekozen.

Wilt u meer weten over de mogelijkheden van een zorgwoning? Vraag dan via dit formulier een brochure aan. Wij zorgen ervoor dat een van onze geselecteerde partners u voorziet van passende informatie.

De kosten

Na het lezen van deze tips denkt u misschien: dat klinkt goed, maar wat kost het eigenlijk om mijn woning aan te passen? Die vraag is heel begrijpelijk. Sommige aanpassingen zijn relatief betaalbaar, terwijl andere ingrepen, zoals een nieuwe badkamer of grotere verbouwing, een flinke investering vragen. Wat voor de één goed te overzien is, is voor de ander niet zomaar uit eigen middelen te betalen.

Daarom kijken we in deze sectie naar de mogelijkheden om woningaanpassingen te financieren. Denk daarbij aan geld lenen via de hypotheek, maar ook aan vergoedingen of ondersteuning vanuit de overheid. Zo krijgt u een beter beeld van wat er mogelijk is en welke route het best past bij uw situatie.

In dit deel van het artikel bespreken we daarom twee vormen van financiering:

• financiering via de hypotheek
• vergoeding of ondersteuning via de overheid

Financieren deel 1: overwaarde hypotheken en andere bancaire leningen

Heeft u onlangs een woning gekocht of staat er nog ruimte in uw hypotheek? Dan kunt u sommige aanpassingen, zoals een nieuwe badkamer of keuken, soms meenemen in de financiering van uw woning. Denk bijvoorbeeld aan verbouwingen die uw huis veiliger en toekomstbestendiger maken. Uw hypotheekadviseur kan u helpen om te bekijken wat in uw situatie mogelijk is.

Woont u al langer in hetzelfde koophuis? Dan is de kans groot dat u in de loop der jaren overwaarde heeft opgebouwd. Dat betekent dat uw woning meer waard is geworden dan de hypotheek die er nog op rust. Die overwaarde kan interessant zijn als u uw woning wilt aanpassen om er langer prettig en veilig te blijven wonen. Of u die overwaarde ook echt kunt gebruiken, hangt wel af van meerdere factoren, zoals uw inkomen, leeftijd, de hoogte van uw bestaande hypotheek en de voorwaarden van de geldverstrekker.

Vroeger was het voor veel mensen lastig om dat vermogen uit de woning vrij te maken zonder te verhuizen. Inmiddels zijn er meer mogelijkheden. Heeft u voldoende inkomen, dan is een gewone hypotheek of verhoging van de bestaande hypotheek vaak de meest voordelige route. Is uw inkomen beperkter, maar heeft u wel ruime overwaarde? Dan kan een overwaardehypotheek of opeethypotheek een oplossing zijn. Daarbij betaalt u de rente meestal niet maandelijks uit uw inkomen, maar wordt die bij de schuld opgeteld. Dat geeft lucht in de maandlasten, maar betekent ook dat uw overwaarde langzaam afneemt.

Naast bancaire oplossingen bestaan er in sommige gemeenten ook speciale leningen voor woningaanpassingen, zoals de Blijverslening of Verzilverlening. Welke mogelijkheden er zijn, verschilt per gemeente en per situatie. Het is daarom verstandig om niet alleen met een hypotheekadviseur te praten, maar ook te kijken welke regelingen lokaal beschikbaar zijn.

Zo werkt het opnemen van overwaarde in grote lijnen:

• de bank of aanbieder kijkt naar de waarde van uw woning en de hypotheek die er nog op rust
• daarnaast wordt beoordeeld of de lening past bij uw inkomen en persoonlijke situatie
• bij sommige vormen betaalt u maandelijks rente en aflossing
• bij een opeethypotheek of vergelijkbare verzilveroplossing wordt de rente vaak bij de schuld opgeteld
• de precieze voorwaarden verschillen sterk per aanbieder en regeling

Wilt u hier dieper in duiken? Lees dan ook ons uitgebreide artikel over opeethypotheken

Overwaarde gebruiken

Heeft u overwaarde op uw woning? Dan kunt u dat geld in sommige gevallen gebruiken om uw huis aan te passen. Dat kan op verschillende manieren. Zo zijn er producten waarbij u een bedrag in één keer opneemt, bijvoorbeeld voor een verbouwing, maar ook oplossingen waarbij u kiest voor een maandelijkse aanvulling op uw inkomen. Welke vorm passend is, hangt af van uw wensen, uw inkomen en de voorwaarden van de aanbieder.

Het is wel belangrijk om goed te kijken naar de gevolgen op langere termijn. Bij sommige vormen van financiering betaalt u de rente niet maandelijks, maar wordt die bij de schuld opgeteld. Daardoor loopt de lening langzaam op en neemt uw overwaarde af. Vaak wordt de lening pas terugbetaald bij verkoop van de woning, verhuizing of overlijden. Dat kan dus ook invloed hebben op wat u later wilt nalaten.

Laat u daarom altijd goed adviseren voordat u overwaarde opneemt. Kijk niet alleen naar wat u nu nodig heeft, maar ook naar wat een lening betekent voor uw maandlasten, uw verhuisvrijheid en uw financiële ruimte in de toekomst.

Andere opties zijn de Blijverslening en de Verzilverlening van het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn). De Blijverslening is speciaal bedoeld voor het levensloopbestendig maken van de woning en bestaat in een persoonlijke en een hypothecaire variant. Welke vorm beschikbaar is en wat u precies kunt lenen, verschilt per gemeente of provincie. De Verzilverlening is juist bedoeld voor mensen met voldoende overwaarde die geld willen vrijmaken zonder maandlasten. Ook daarvoor geldt dat de regeling alleen beschikbaar is als uw gemeente of provincie eraan meedoet.

Financieren deel 2: woningaanpassing via de Wmo

In sommige situaties kunnen hulpmiddelen en woningaanpassingen (deels) vergoed worden. Dat loopt meestal via de gemeente op basis van de Wet maatschappelijke ondersteuning, kortweg de Wmo. Sommige medische hulpmiddelen lopen juist via de zorgverzekering. Welke regeling van toepassing is, hangt af van het soort hulpmiddel en uw persoonlijke situatie.

Dit vergoedt de zorgverzekering

De zorgverzekering vergoedt vooral hulpmiddelen die samenhangen met medische zorg thuis, zoals hulpmiddelen voor verpleging en verzorging. Denk bijvoorbeeld aan een hoog-laagbed, speciale matrassen of glij- en rollakens als die medisch noodzakelijk zijn. Het gaat dus meestal om hulpmiddelen die direct te maken hebben met zorg, behandeling of verpleging in de thuissituatie.

Echte woningaanpassingen, zoals een traplift of een aanpassing aan de badkamer, vallen in de regel niet onder de zorgverzekering. Daarvoor moet u meestal bij de gemeente zijn. Een uitzondering kan gelden voor personenalarmering: bij een medische noodzaak vergoedt de zorgverzekeraar soms een deel van de kosten.

Dit vergoedt de gemeente

De Wmo is bedoeld om mensen zo lang mogelijk zelfstandig thuis te laten wonen en mee te laten doen in de samenleving. De gemeente onderzoekt daarom welke ondersteuning of aanpassing in uw situatie passend en noodzakelijk is. Dat kan gaan om hulp in huis, een hulpmiddel of een woningaanpassing.

Voorbeelden van voorzieningen die via de Wmo kunnen lopen, zijn:

• douchestoel
• traplift
• een verhoogd toilet
• elektrische deuropener
• thuiszorg
• huishoudelijke hulp
• scootmobiel
• aangepaste badkamer

De gemeente kijkt daarbij altijd naar wat nodig is in uw situatie. U krijgt dus niet automatisch alles vergoed waar u om vraagt, maar er wordt onderzocht welke oplossing passend is.

Naast woningaanpassingen kunt u via de Wmo dus ook hulpmiddelen aanvragen waarmee u zich in en om het huis beter kunt redden. Denk aan een scootmobiel of rolstoel voor langdurig gebruik. In 2026 betaalt bijna iedereen voor hulp of ondersteuning uit de Wmo een eigen bijdrage van maximaal € 21,80 per maand. Gemeenten mogen dat bedrag ook lager vaststellen. Er ligt wel een plan om de eigen bijdrage vanaf 1 januari 2027 inkomens- en vermogensafhankelijk te maken, maar dat is nog niet definitief.

Belangrijk om te weten: de Wmo vergoedt meestal geen complete luxe verbouwing van keuken of badkamer. De gemeente kijkt vooral naar de aanpassing die nodig is om veilig en zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen. Soms kiest een gemeente daarom ook voor een eenvoudiger oplossing, of zelfs voor een verhuisvergoeding als aanpassen erg kostbaar is.

Om in aanmerking te komen voor een Wmo-voorziening moet u een aanvraag doen bij uw gemeente. Daarna volgt een onderzoek naar uw situatie. Koop hulpmiddelen of aanpassingen liever niet vooraf zelf, want dan loopt u het risico dat u geen vergoeding meer krijgt.

Tot slot

Het is verstandig om op tijd na te denken over hoe u uw woning veiliger en prettiger kunt maken. Veel woningaanpassingen zijn gelukkig eenvoudiger dan mensen vooraf denken en kunnen al direct verschil maken in het dagelijks leven. Naast de gemeente en de zorgverzekeraar kan ook een woningcorporatie of verhuurder soms meedenken over aanpassingen in huis.

Ook een ergotherapeut kan hierin veel voor u betekenen. Een ergotherapeut kijkt samen met u naar wat er in uw woning wel en niet goed werkt, welke oplossingen passend zijn en of uw huis nog voldoende is aan te passen aan uw situatie. Soms is aanpassen een goede oplossing, maar soms ook niet. Woont u bijvoorbeeld op een hogere verdieping zonder lift, of heeft u een kleine badkamer met hoge drempels waar zorg lastig te verlenen is? Dan kan verhuizen uiteindelijk de meest verstandige keuze zijn.

Bent u van plan om te verhuizen, kijk dan goed naar woningen die ook op langere termijn prettig en praktisch blijven. Denk bijvoorbeeld aan een gelijkvloerse woning of een appartement met lift. Het helpt om tijdens een bezichtiging alvast vooruit te kijken. Loop eens door de woning met de gedachte dat u later misschien een rollator gebruikt. U merkt dan vaak vanzelf dat u anders naar ruimtes, drempels, deuren en looproutes gaat kijken. Over dit onderwerp hebben we ook een uitgebreid artikel geschreven over seniorvriendelijke woningopties.

Met de woningaanpassingen uit dit artikel vergroot u de kans dat u nog lange tijd veilig, comfortabel en zelfstandig thuis kunt blijven wonen.

Meest gestelde vragen over een levensloopbestendige woning

Wat is een levensloopbestendige woning?

Een levensloopbestendige woning is een huis waarin u ook prettig, veilig en zelfstandig kunt blijven wonen als uw situatie verandert. Denk aan minder traplopen, veiliger douchen, bredere looproutes en meer gemak in het dagelijks gebruik. Het gaat dus niet alleen om ouder worden, maar vooral om comfortabel wonen in elke levensfase.

Wanneer is het slim om mijn woning levensloopbestendig te maken?

Het beste moment is vaak eerder dan mensen denken. Juist als u nog goed uit de voeten kunt, kunt u rustig bekijken welke aanpassingen logisch zijn voor later. Kleine aanpassingen, zoals betere verlichting, minder drempels of een veiligere badkamer, maken vaak al direct verschil en voorkomen dat u later onder tijdsdruk moet handelen.

Welke woningaanpassingen maken meestal het meeste verschil?

De grootste winst zit vaak in de looproutes, de badkamer, het toilet, de trap en de verlichting in huis. Juist op die plekken ontstaan veel onveilige situaties. Denk aan een inloopdouche, tweede trapleuning, antislip, een verhoogd toilet, minder obstakels en voldoende licht op routes die u vaak gebruikt.

Wordt een traplift of badkameraanpassing vergoed?

Dat kan, maar meestal niet via de zorgverzekering. Voor woningaanpassingen zoals een traplift, verhoogd toilet of aanpassing in de badkamer loopt de vergoeding vaak via de gemeente op basis van de Wmo. Welke voorziening u krijgt, hangt af van uw persoonlijke situatie en van het onderzoek dat de gemeente doet.

Wat vergoedt de zorgverzekering wel?

De zorgverzekering vergoedt vooral medische hulpmiddelen die te maken hebben met zorg, verpleging of behandeling thuis. Denk bijvoorbeeld aan een hoog-laagbed of hulpmiddelen voor verzorging in bed als daar een medische noodzaak voor is. Echte woningaanpassingen vallen meestal niet onder de basisverzekering. Personenalarmering kan soms wel deels vergoed worden als daar een medische reden voor is.

Moet ik een hulpmiddel of woningaanpassing eerst aanvragen?

Ja, dat is heel belangrijk. Vraag een hulpmiddel of woningaanpassing altijd eerst aan bij de gemeente of andere juiste instantie, en koop het niet alvast zelf. Doet u dat wel, dan loopt u het risico dat u geen vergoeding meer krijgt.

Hoe hoog is de eigen bijdrage voor de Wmo in 2026?

In 2026 betalen de meeste mensen voor hulp of ondersteuning vanuit de Wmo een eigen bijdrage van maximaal € 21,80 per maand. Gemeenten mogen er wel voor kiezen dat bedrag lager vast te stellen. Voor beschermd wonen kan een andere bijdrage gelden.

Zijn woningaanpassingen fiscaal aftrekbaar?

Soms zijn bepaalde zorgkosten aftrekbaar, maar woningaanpassingen zijn dat lang niet altijd. Wie hierover zekerheid wil, moet echt goed kijken welke kosten volgens de Belastingdienst wel, deels of niet aftrekbaar zijn als specifieke zorgkosten. Dit is dus geen onderwerp om op gevoel te regelen.

Wanneer is verhuizen verstandiger dan aanpassen?

Soms is aanpassen gewoon niet meer de meest logische route. Bijvoorbeeld als u hoog woont zonder lift, de badkamer te klein is voor zorg aan huis, of de indeling van de woning structureel onhandig blijft. In zo’n situatie kan een gelijkvloerse woning of een appartement met lift uiteindelijk beter passen bij wat u nodig heeft.

Hoort brandveilig wonen ook bij langer zelfstandig thuis wonen?

Absoluut. Ouderen lopen extra risico bij brand, onder meer doordat rook of hitte soms minder snel wordt opgemerkt en vluchten meer tijd kost. Sinds 1 juli 2022 moet in alle woningen op elke woonverdieping een rookmelder hangen, bij voorkeur in de vluchtroute zoals de hal of overloop. Brandveilig wonen hoort daarom echt thuis in een artikel over veilig langer thuis wonen.

Is een mantelzorgwoning of zorgwoning altijd toegestaan?

Niet automatisch. Voor een mantelzorgwoning gelden regels, onder meer rond veiligheid en bouw. Wat precies mag, verschilt per situatie en gemeente. Daarom is het verstandig om dit altijd vooraf met de gemeente te bespreken als u nadenkt over een woonunit bij huis of in de tuin.

Heeft een ergotherapeut meerwaarde bij woningaanpassingen?

Ja, vaak wel. Een ergotherapeut kijkt niet alleen naar losse hulpmiddelen, maar vooral naar hoe u woont, beweegt en functioneert in het dagelijks leven. Daardoor krijgt u vaak beter inzicht in welke aanpassingen echt nodig zijn en welke investering in uw situatie het meeste oplevert. Die stap kan juist veel twijfel en onnodige kosten voorkomen.

Wat zijn de eerste stappen als ik vandaag wil beginnen?

Begin klein en praktisch. Kijk naar de routes die u elke dag gebruikt, controleer de badkamer, let op drempels en gladde plekken, verbeter de verlichting en check of de trap nog veilig voelt. Twijfelt u over wat nodig is, dan zijn een gesprek met de gemeente, een ergotherapeut of een adviseur voor woningaanpassingen vaak een goed vertrekpunt.

Bronnen

Bij het samenstellen van dit artikel heeft de redactie van Langer Thuis in Huis gebruikgemaakt van informatie van onder meer de Rijksoverheid, VeiligheidNL en Brandweer Nederland. Deze bronnen zijn gebruikt om de inhoud actueel, betrouwbaar en praktisch toepasbaar te maken.

• Rijksoverheid, Hoe kan ik mijn huis aanpassen zodat ik langer thuis kan blijven wonen?
• Rijksoverheid, Kan ik een vergoeding krijgen als ik een woningaanpassing nodig heb?
• Rijksoverheid, Betaal ik een eigen bijdrage voor ondersteuning uit de Wmo?
• VeiligheidNL, Valpreventie bij ouderen
• VeiligheidNL, Valpreventie
• Brandweer Nederland, Voor ouderen