Ben ik mantelzorger? Wat mantelzorg is en wanneer u mantelzorger bent

Veel mensen zorgen voor een partner, ouder, kind, familielid, vriend of buur zonder dat ze daar meteen een naam aan geven. U helpt met boodschappen, gaat mee naar afspraken, regelt medicijnen, houdt overzicht of bent gewoon degene op wie iemand terugvalt. Dan kan het goed zijn dat u mantelzorger bent.

Dat is belangrijk om te herkennen. Niet omdat er per se een etiket op moet, maar omdat u dan beter begrijpt wat uw rol is en welke hulp of ondersteuning er bestaat. Veel mantelzorgers rollen er langzaam in. Wat begint met “even helpen”, wordt na verloop van tijd iets dat structureel bij u terechtkomt.

Wanneer bent u mantelzorger?

U bent meestal mantelzorger als u onbetaald zorgt voor iemand in uw omgeving en die hulp verder gaat dan gewone hulp of een eenmalige gunst. Het gaat vaak om zorg voor iemand die door ouderdom, ziekte, een lichamelijke of verstandelijke beperking of psychische problemen extra ondersteuning nodig heeft.

Mantelzorg hoeft niet te betekenen dat u intensieve persoonlijke verzorging geeft. Ook andere vormen van hulp kunnen mantelzorg zijn, zoals:

• meegaan naar de huisarts of het ziekenhuis
• administratie of formulieren regelen
• medicijnen in de gaten houden
• boodschappen doen of koken
• helpen met wassen of aankleden
• toezicht houden of regelmatig checken hoe het gaat
• praktische zaken regelen zodat iemand veilig thuis kan blijven wonen

Juist dat maakt mantelzorg soms lastig te herkennen. Veel mensen denken bij mantelzorg alleen aan zware lichamelijke zorg. In de praktijk is het vaak een combinatie van regelen, ondersteunen, meedenken en aanwezig zijn.

Wat is mantelzorg precies?

Mantelzorg is onbetaalde zorg voor iemand met wie u al een persoonlijke band heeft. Dat kan een partner zijn, een ouder, een kind, een ander familielid, een vriend of een buur. U doet die zorg niet als beroep en meestal ook niet vanuit een formele organisatie. U doet het omdat iemand in uw omgeving hulp nodig heeft.

Vaak groeit mantelzorg geleidelijk. Eerst helpt u af en toe. Daarna worden de vragen vaker, de taken groter of de zorgen ingewikkelder. Voor u het weet bent u degene die afspraken plant, contact onderhoudt met zorgverleners, dingen in huis regelt en ondertussen ook emotionele steun biedt.

Vooral bij ouderen die langer zelfstandig thuis willen wonen, gebeurt dit vaak stap voor stap. De zorg zit dan niet in één groot moment, maar in allerlei kleine dingen die samen steeds belangrijker worden.

Hoe weet u of u mantelzorger bent?

Twijfelt u nog? Dan helpt het om eerlijk naar uw eigen situatie te kijken. De kans is groot dat u mantelzorger bent als meerdere van deze punten herkenbaar zijn:

• u helpt iemand die dichtbij u staat omdat diegene het zelf niet goed redt
• u doet dat onbetaald
• de hulp is niet eenmalig, maar komt steeds terug
• u doet meer dan een gewone vriendelijke gunst
• zonder uw hulp zou het dagelijks leven voor die ander moeilijker worden
• u merkt dat u niet alleen helpt, maar ook steeds meer moet regelen, onthouden en opvangen

Veel mantelzorgers zeggen niet snel: “Ik ben mantelzorger.” Ze zeggen eerder: “Ik help mijn moeder gewoon” of “Ik doe wat nodig is.” Toch kan dat precies zijn wat mantelzorg is.

Wat is geen mantelzorg?

Niet alle hulp is automatisch mantelzorg. Sommige hulp hoort bij het gewone dagelijkse leven. Denk aan taken die huisgenoten normaal gesproken voor elkaar doen, zoals koken, opruimen of samen de boodschappen regelen. Dat wordt meestal gezien als gewone of gebruikelijke hulp.

Het verschil zit vaak in de extra zorg die nodig wordt doordat iemand kwetsbaar is geworden. Als u structureel helpt omdat iemand ziek is, minder mobiel is, vergeetachtig wordt of niet meer zelfstandig alles kan, dan gaat het al snel verder dan gewone hulp.

Mantelzorg is ook iets anders dan vrijwilligerswerk. Vrijwilligerswerk doet u meestal via een organisatie en in een duidelijk afgebakende rol. Mantelzorg ontstaat meestal vanuit een persoonlijke relatie. Het overkomt u vaak meer dan dat u er bewust voor kiest.

Voorbeelden uit het dagelijks leven

Misschien helpt u uw vader met zijn post, afspraken en medicijnen omdat hij het overzicht kwijtraakt. Of u ondersteunt uw partner bij het wassen, aankleden en lopen in huis. Misschien belt u iedere dag met uw moeder, regelt u haar administratie en houdt u in de gaten of alles thuis nog veilig gaat.

Dat zijn allemaal voorbeelden van mantelzorg.

Ook als iemand in een verpleeghuis of andere zorginstelling woont, kunt u nog steeds mantelzorger zijn. U kunt dan nog altijd veel betekenen in begeleiding, contact, organisatie, aanwezigheid en het bewaken van wat belangrijk is voor die persoon.

Is mantelzorg verplicht?

Nee, mantelzorg is niet verplicht.

Dat betekent niet dat u zich niet verantwoordelijk kunt voelen. Die verantwoordelijkheid voelen veel mensen juist heel sterk. Maar er is een verschil tussen betrokken zijn en alles alleen moeten dragen. U mag grenzen hebben. U mag hulp vragen. En u hoeft niet pas iets te doen als het al te zwaar is geworden.

Dat is een belangrijke gedachte, want mantelzorg groeit vaak ongemerkt. Veel mensen merken pas laat hoeveel tijd, energie en mentale ruimte het kost.

Krijgt u betaald voor mantelzorg?

Meestal niet. Mantelzorg is in de basis onbetaalde zorg.

In sommige situaties bestaan er wel tegemoetkomingen, regelingen of vormen van waardering. Dat verschilt per situatie en soms ook per gemeente. Het is daarom beter om mantelzorg niet te zien als betaald werk, maar als onbetaalde zorg waarvoor soms ondersteuning beschikbaar is.

Waarom het belangrijk is om te weten dat u mantelzorger bent

Zodra u herkent dat u mantelzorger bent, wordt het makkelijker om op tijd in actie te komen. U kunt dan eerder nadenken over ondersteuning, hulp in huis, tijdelijke ontlasting of manieren om de zorg beter vol te houden.

Die erkenning helpt ook emotioneel. Veel mantelzorgers voelen zich moe, gespannen of voortdurend verantwoordelijk zonder precies te kunnen aanwijzen waarom. Pas als u ziet hoeveel u eigenlijk doet, valt op zijn plaats waarom het soms veel vraagt.

Bovendien helpt die herkenning om vooruit te kijken. Zeker als iemand langer thuis woont, is het verstandig om niet alleen naar de zorg te kijken, maar ook naar veiligheid, comfort en praktische haalbaarheid. Soms kunnen kleine aanpassingen in huis, hulpmiddelen of een andere taakverdeling al veel verschil maken.

Wat kunt u doen als u mantelzorger bent?

De eerste stap is eenvoudig: erken voor uzelf dat u mantelzorg geeft.

Kijk daarna eens rustig naar wat u allemaal doet. Waar helpt u precies bij? Wat kost de meeste tijd? Wat vindt u goed te doen? En wat begint zwaarder te worden? Dat overzicht helpt om beter te zien waar u ondersteuning nodig heeft.

Daarna kunt u bijvoorbeeld kijken naar:

• hulp via de gemeente
• tijdelijke vervanging of ontlasting
• ondersteuning bij regelzaken
• advies over werk en mantelzorg
• praktische hulpmiddelen of aanpassingen in huis
• hulp om langer zelfstandig thuis wonen veiliger en haalbaarder te maken
  • Hoog laag bed
  • Senioren badkamer
  • Inloopdouche
  • Traplift

U hoeft niet alles tegelijk te regelen. Vaak geeft het al rust als u weet dat er opties zijn.

Wanneer is het tijd om hulp in te schakelen?

Wacht liever niet tot het echt te veel wordt. Signalen dat mantelzorg te zwaar begint te worden, zijn bijvoorbeeld:

• u bent voortdurend moe
• u heeft weinig tijd meer voor uzelf
• u raakt sneller geïrriteerd of gespannen
• werk, gezin of sociale contacten komen onder druk te staan
• u voelt zich verantwoordelijk voor bijna alles
• u heeft het gevoel dat u geen ruimte meer heeft om op adem te komen

Herkenbaar? Dan is het verstandig om op tijd met iemand te praten. Dat kan iemand in de familie zijn, een huisarts, een wijkverpleegkundige, de gemeente of een steunpunt voor mantelzorgers.

Hulp vragen betekent niet dat u faalt. Het betekent juist dat u serieus neemt wat er nodig is om de zorg op een gezonde manier vol te houden.

Tot slot

Mantelzorg begint zelden met een groot besluit. Meestal begint het met kleine dingen die steeds vaker terugkomen. Juist daardoor herkennen veel mensen zichzelf niet meteen als mantelzorger.

Zorgt u langere tijd onbetaald voor iemand in uw omgeving, en gaat die hulp verder dan gewone hulp? Dan is de kans groot dat u mantelzorger bent.

En dan is het goed om te weten dat u er niet alleen voor staat.

Voor meer informatie over mantelzorg lees dan verder op onze mantelzorgpagina.