Aankleden zonder gedoe: aangepaste kleding en handige hulpmiddelen

Een knoop dichtmaken, sokken aantrekken of een rits omhoogtrekken. Het zijn kleine handelingen waar u normaal nauwelijks bij stilstaat. Totdat stijve vingers, minder kracht, schouderklachten of evenwichtsproblemen het aankleden lastiger maken.

Gelukkig hoeft u niet direct uw hele garderobe te vervangen. Met aangepaste kleding, een eenvoudig aankleedhulpmiddel of een andere manier van aankleden kunt u vaak veel zelf blijven doen. Dat geeft meer gemak, bespaart energie en helpt u om de dag op uw eigen tempo te beginnen.


 

Waarom zelfstandig aankleden zoveel verschil maakt

Zelf kleding kunnen kiezen en aantrekken gaat niet alleen over praktisch gemak. Het raakt ook aan privacy, eigen regie en waardigheid. Wanneer u minder hulp nodig heeft, hoeft u niet te wachten tot een mantelzorger of zorgmedewerker tijd heeft.

Moeite met aankleden kan bovendien veel energie kosten. Misschien bent u na het aantrekken van uw broek en schoenen al vermoeid. Of u verliest bijna uw evenwicht wanneer u op één been staat. In dat geval kan een kleine aanpassing een merkbaar verschil maken.

Een passende oplossing kan ervoor zorgen dat:

• aankleden minder kracht en energie kost;
• u minder vaak hulp nodig heeft;
• u minder ver hoeft te bukken of reiken;
• u zich zittend en daardoor veiliger kunt aankleden;
• kleding prettiger zit;
• de lichamelijke belasting voor een mantelzorger afneemt.

Vooral wanneer u tijdens het aankleden moeite heeft met uw evenwicht, is het verstandig om ook naar valpreventie in en om huis te kijken. Een stevige stoel, voldoende ruimte en goede verlichting zijn minstens zo belangrijk als het kledingstuk zelf.

Waardoor kan aankleden moeilijker worden?

Aankleedproblemen kunnen verschillende oorzaken hebben. Bij stijve vingers zijn vooral knopen en ritsen lastig. Na een heupoperatie is bukken vaak het grootste probleem. Bij schouderklachten kan het moeilijk zijn om een arm door een mouw te steken.

Problemen met aankleden komen onder andere voor bij:

• artrose, reuma of stijve vingers;
• minder kracht in handen of armen;
• trillende handen, bijvoorbeeld bij Parkinson;
• schouderklachten of een beperkte armbeweging;
• herstel na een operatie aan arm, heup of knie;
• een verminderde hand- of armfunctie na een beroerte;
• moeite met bukken of het bewaren van het evenwicht;
• kortademigheid of snel vermoeid raken;
• langdurig zitten of rolstoelgebruik.

Begin daarom niet bij het product, maar bij de handeling die niet goed lukt. Heeft u moeite met knopen, sokken, schoenen, een broek of het aantrekken van een jas? Zodra dat duidelijk is, kunt u veel gerichter naar een oplossing zoeken.
 

Wat is aangepaste kleding?

Aangepaste kleding is kleding die eenvoudiger aan en uit kan of prettiger zit wanneer bewegen lastig is. Aan de buitenkant hoeft het verschil nauwelijks zichtbaar te zijn. De aanpassing zit meestal in de sluiting, opening, pasvorm of plaats van de naden.
 

Voorbeelden van aangepaste kleding zijn:

• klittenband achter zichtbare knopen;
• drukknopen of magnetische sluitingen;
• grotere ringen of lussen aan ritsen;
• broeken met een elastische taille;
• broeken met extra lussen om ze omhoog te trekken;
• ruimere mouwen en broekspijpen;
• kleding die aan de zijkant of achterkant opent;
• kleding met een pasvorm voor zittend gebruik.

Aangepaste kleding is niet alleen bedoeld voor mensen die zichzelf aankleden. Een ruimere opening of praktische sluiting kan het aankleden ook makkelijker maken wanneer iemand daarbij hulp krijgt. Dat voorkomt onnodig trekken aan armen en schouders.
 

Aangepaste kleding voor rolstoelgebruikers

Wie veel zit, stelt andere eisen aan kleding dan iemand die veel staat of loopt. Een gewone broek kan aan de achterkant naar beneden trekken, bij de buik knellen of plooien vormen onder de bovenbenen.

Kleding voor rolstoelgebruikers kan daarom zijn voorzien van:

• een hogere taille aan de achterkant;
• extra ruimte bij heupen en knieën;
• langere broekspijpen voor een goede pasvorm tijdens het zitten;
• minder harde naden op drukgevoelige plaatsen;
• ritsen of openingen aan de zijkant;
• een jas met een korter rugpand of aangepaste onderzijde.

Let niet alleen op hoe gemakkelijk het kledingstuk aangaat. Controleer ook of het na enkele uren zitten nog comfortabel voelt. Voor extra ondersteuning en een betere zithouding kan een passend rolstoelkussen eveneens verschil maken.

U hoeft niet meteen nieuwe kleding te kopen

Een vertrouwde broek, blouse of jas kan vaak eenvoudig worden aangepast. Een kleermaker kan bijvoorbeeld kleine knopen vervangen, elastiek aanbrengen of een sluiting veranderen. Zo behoudt u kleding die goed zit en bij u past.

Mogelijke aanpassingen zijn:

• een knoop vervangen door klittenband;
• een grotere lus aan een rits bevestigen;
• elastiek in de taille van een broek aanbrengen;
• kleine knopen vervangen door grotere exemplaren;
• een mouw of broekspijp ruimer maken;
• stevige aantreklussen in een broek naaien;
• een onhandige sluiting naar de voor- of zijkant verplaatsen.

Laat eerst één kledingstuk aanpassen en probeer dit thuis uit. Zo ontdekt u of de gekozen oplossing prettig werkt voordat u meerdere kledingstukken laat veranderen.
 

Welke aankleedhulpmiddelen zijn er?

Niet iedereen heeft aangepaste kleding nodig. Soms is een klein hulpmiddel voldoende om een lastige handeling weer zelf uit te voeren. Op onze overzichtspagina vindt u nog meer informatie over praktische hulpmiddelen voor thuis.
 

Knoophaak

Een knoophaak heeft een smalle metalen lus die u door het knoopsgat steekt. U haakt de knoop vast en trekt deze vervolgens door het gat. Dit kan helpen wanneer u weinig kracht heeft of kleine bewegingen met uw vingers moeilijk zijn.

Sommige modellen hebben aan het andere uiteinde een haakje voor een rits. Let op de dikte van het handvat. Een breder handvat is vaak prettiger wanneer u moeite heeft met stevig knijpen.
 

Aankleedstok

Een aankleedstok verlengt uw bereik. U kunt er bijvoorbeeld een jas mee over uw schouder trekken, een broekspijp naar u toe halen of kleding van de grond oppakken. Het hulpmiddel is vooral handig wanneer u een arm of schouder minder goed kunt bewegen.
 

Sokkenaantrekker

Bij een sokkenaantrekker schuift u de sok eerst over het hulpmiddel. Daarna laat u het met behulp van banden of koorden naar de vloer zakken. Zo kunt u de sok over uw voet trekken zonder diep voorover te buigen.
 

Hulpmiddelen voor steunkousen

Therapeutische elastische kousen geven meer weerstand dan gewone sokken. Hiervoor bestaan verschillende oplossingen, zoals een aantrekframe, glijzak, antisliphandschoenen of een elektrisch aantrekhulpmiddel. Welke oplossing geschikt is, hangt af van uw bewegingsmogelijkheden, handkracht en het type kous.

Bekijk ook onze praktische tips voor het aantrekken van steunkousen. Laat u bij twijfel adviseren door de leverancier van de kous, een ergotherapeut of een andere betrokken behandelaar.
 

Maak van de slaapkamer een prettige aankleedplek

Het juiste hulpmiddel werkt beter wanneer de omgeving daarop is ingericht. Een lage bedrand, slechte verlichting of kleding die buiten bereik ligt, kan het aankleden onnodig moeilijk maken.

Een praktische aankleedplek heeft bij voorkeur:

• een stevige stoel met rugleuning en armleuningen;
• voldoende ruimte rond de stoel;
• een stroeve en opgeruimde vloer;
• heldere verlichting zonder hinderlijke schaduwen;
• kleding en hulpmiddelen binnen handbereik;
• een spiegel op een bruikbare hoogte.

Een stoel op wieltjes is niet geschikt. Deze kan tijdens het gaan zitten, opstaan of aantrekken van een broek onverwacht wegrollen.
 

Zittend aankleden is meestal veiliger

Trek ondergoed, broek, sokken en schoenen bij voorkeur zittend aan. U hoeft dan niet op één been te staan en kunt uw energie beter verdelen. Ga pas staan wanneer dat nodig is om de broek over uw heupen te trekken en zorg dat u zich daarbij veilig kunt vasthouden.

Leg uw kleding vooraf in de juiste volgorde klaar. Hierdoor hoeft u minder vaak op te staan, te draaien of naar een kast te lopen. Kleed u rustig aan en neem tussendoor pauze wanneer u snel vermoeid raakt.

Wordt u regelmatig duizelig, wankel of onzeker tijdens het aankleden? Bekijk dan ook onze woningveiligheidscheck of bespreek dit met uw huisarts, fysiotherapeut of ergotherapeut.
 

Welke schoenen zijn makkelijk én veilig?

Een schoen moet gemakkelijk aangaan, maar ook voldoende steun geven. Losse instappers en sloffen kunnen bij het lopen van de voet glijden. Dat vergroot de kans op struikelen.

Let bij schoenen op:

• een stevige hiel die de voet op zijn plaats houdt;
• een lage, brede hak;
• voldoende ruimte voor de tenen;
• een zool met voldoende grip;
• een sluiting die u zelf kunt bedienen;
• een pasvorm waarbij de schoen niet van de voet glijdt.

Elastische veters of klittenband kunnen het aantrekken makkelijker maken. Controleer wel of de schoen daarna nog stevig aansluit.
 

Let op met magnetische sluitingen

Magnetische sluitingen vragen weinig handkracht en kunnen daardoor prettig zijn. Magneten kunnen echter de werking van sommige pacemakers en implanteerbare defibrillatoren tijdelijk beïnvloeden.

Heeft u een pacemaker, ICD of ander elektronisch implantaat? Controleer dan vóór aanschaf de instructies van de fabrikant en vraag zo nodig advies aan uw arts of behandelaar. Klittenband, drukknopen of een elastische sluiting kunnen een geschikt alternatief zijn.
 

Aankleden bij een verminderde armfunctie

Kunt u één arm of hand minder goed gebruiken, bijvoorbeeld na een beroerte? Dan kan de volgorde van aankleden veel verschil maken. Vaak wordt geadviseerd om bij het aantrekken met de minst beweeglijke arm of het minst beweeglijke been te beginnen. Bij het uitkleden begint u doorgaans met de zijde die u het beste kunt bewegen.

De juiste techniek verschilt per persoon. Een ergotherapeut kan de handeling samen met u oefenen en bekijken of een aankleedstok, ruimere kleding of een andere sluiting helpt.
 

Aangepaste kleding bij dementie

Bij geheugenproblemen kan een overzichtelijke kledingkast meer rust geven. Leg niet te veel kleding tegelijk klaar en houd een vaste volgorde aan. Vertrouwde kledingstukken en duidelijke kleurverschillen kunnen het kiezen en aankleden eenvoudiger maken.

Er bestaat ook kleding die voorkomt dat iemand zichzelf ongewenst uitkleedt. Hiermee moet zorgvuldig worden omgegaan. Het kan de bewegingsvrijheid beperken en is niet bedoeld als gemakkelijke oplossing voor de omgeving.

Kijk eerst of er een andere oorzaak is, zoals warmte, pijn, jeuk, incontinentie of toiletbehoefte. Bespreek een kledingstuk dat uitkleden voorkomt altijd met de betrokken zorgprofessional. Meer praktische aandachtspunten vindt u in onze woningcheck bij beginnende dementie.
 

Waar moet u op letten bij het kiezen?

Een hulpmiddel is alleen bruikbaar wanneer het past bij uw mogelijkheden en dagelijkse routine. Iemand met weinig handkracht heeft bijvoorbeeld weinig aan een sluiting die alsnog stevig moet worden dichtgedrukt.

Controleer daarom vóór aanschaf:

• Kunt u het hulpmiddel zelf vasthouden en bedienen?
• Begrijpt u hoe het gebruikt moet worden?
• Is het handvat dik en stroef genoeg?
• Is het kledingstuk ook comfortabel tijdens zitten en bewegen?
• Zijn er harde naden, ritsen of knopen die kunnen drukken?
• Kan de kleding gewoon worden gewassen en gedroogd?
• Blijven klittenbandsluitingen tijdens het wassen goed gesloten?
• Past de kleding bij wat u zelf graag draagt?
• Kunt u het product retourneren als het niet goed werkt?

Probeer een nieuw hulpmiddel bij voorkeur uit voordat u meerdere exemplaren koopt. Een eenvoudig model werkt soms beter dan een technisch of duurder alternatief.
 

Wanneer is advies van een ergotherapeut verstandig?

Een ergotherapeut kijkt naar de volledige handeling. Niet alleen naar uw kleding, maar ook naar uw kracht, bewegingsmogelijkheden, zithouding, balans en de inrichting van de kamer.

Advies is vooral verstandig wanneer:

• aankleden pijn veroorzaakt;
• u bijna valt of bang bent om te vallen;
• u na het aankleden uitgeput bent;
• u één arm of hand nauwelijks kunt gebruiken;
• een hulpmiddel in de praktijk niet goed werkt;
• een mantelzorger het aankleden lichamelijk zwaar vindt;
• meerdere dagelijkse handelingen steeds moeilijker worden.

Soms blijkt een andere aankleedtechniek voldoende. In andere gevallen werkt een combinatie van aangepaste kleding, een hulpmiddel en een betere zitplek het best. Wanneer iemand u regelmatig helpt, kunnen ook deze hulpmiddelen voor mantelzorg thuis interessant zijn.
 

Worden aangepaste kleding en aankleedhulpmiddelen vergoed?

Gewone kleding, aangepaste kleding en eenvoudige hulpmiddelen zoals een knoophaak, schoenlepel of sokkenaantrekker moet u meestal zelf betalen.

Voor bepaalde hulpmiddelen waarmee u therapeutische elastische kousen aan- en uittrekt, kan onder voorwaarden wel vergoeding vanuit de basisverzekering mogelijk zijn. De voorwaarden verschillen per zorgverzekeraar en hulpmiddel. Neem daarom contact op met uw zorgverzekeraar voordat u iets aanschaft.

De Wmo is vooral bedoeld voor ondersteuning, diensten, woningaanpassingen en bepaalde hulpmiddelen die nodig zijn om thuis te kunnen blijven functioneren. Persoonlijke kleding valt daar doorgaans niet onder. Lees meer in ons overzicht van vergoedingen voor hulpmiddelen en woningaanpassingen of bekijk de actuele uitleg over de Wmo in 2026.

Begin bij het lastigste moment

U hoeft niet direct speciale kleding te bestellen of verschillende hulpmiddelen te kopen. Kijk eerst welk onderdeel van het aankleden dagelijks de meeste moeite kost. Is dat het sluiten van een blouse, het aantrekken van sokken, het strikken van schoenen of het omhoogtrekken van een broek?

Probeer vervolgens één gerichte oplossing. Een grotere ritslus, elastische veter, stevige stoel of kleine aanpassing door een kleermaker kan al voldoende zijn. Juist zulke eenvoudige veranderingen zorgen vaak voor meer comfort, privacy en vrijheid aan het begin van de dag.