Eet ik wel voldoende? Ondervoeding komt vaker voor dan u denkt!

Weet u of u voldoende voedingsstoffen binnen krijgt? Veel mensen in Nederland zijn ondervoed zonder dat ze dat door hebben. En inderdaad, het kan soms best een uitdaging zijn om genoeg en afwisselend te eten. Maar zeker als u langer thuis blijft wonen is het belangrijk om goed voor uzelf te zorgen.

In dit artikel laten we zien wanneer er gesproken wordt van ondervoeding, wat de algemene symptomen zijn, en hoe het opgelost kan worden. Denkt u na het lezen van dit artikel dat u aan ondervoeding lijdt, of kent u iemand van wie u dat denkt? Maak het dan bespreekbaar en neem bijvoorbeeld contact op met uw huisarts of een diëtist. 

Wat is ondervoeding?

Er is sprake van ondervoeding als de inname van voedingsstoffen lager is dan de behoefte (bijvoorbeeld door verminderde eetlust bij ziekte) of wanneer het verbruik van energie hoger is dan wat er aan energie binnenkomt bijvoorbeeld bij koorts, ziektes of infecties. Om toch aan de energie te komen, breekt het lichaam vervolgens vet- en spiermassa af. Hierdoor wordt het lichaam zwakker en neemt uw weerstand af.

Ondervoeding bij ouderen en andere risicogroepen

Dit komt vaker voor dan u misschien denkt. Van mensen in ziekenhuizen is 15 tot 25% ondervoed en bij de mensen in verpleeghuizen ligt dit percentage tussen de 10 en 15%. Ondervoeding bij mensen die thuiszorg krijgen komt het vaakst voor: 15 tot 30% heeft hier last van. Tijd om hier wat aan te doen!

De gevaarlijke gevolgen van ondervoeding

Ondervoeding heeft vele gevolgen voor het gehele lichaam. Want: een ondervoed lichaam is een verzwakt lichaam. U heeft minder energie en minder kracht. Dit maakt dagelijkse taken als bijvoorbeeld traplopen of bukken lastiger. Ook is hierdoor de kans op een valpartij groter. Kortom: de kwaliteit van leven wordt lager.

Daarnaast heeft u bij ondervoeding een groter risico op complicaties na operaties en zal uw lichaam langzamer herstellen. Diëtiste Catherine Teehan-de Greef, gespecialiseerd in senioren en chronisch zieken, geeft aan dat een gezond en goed gevoed lichaam heel goed kan herstellen na een periode van ziekte of een operatie. Denk hierbij aan ziekten zoals griep of blaasontsteking waarbij mensen een paar dagen op bed liggen. Iemand die ondervoed is, zal meer moeite hebben met het herstel en is vatbaarder voor nieuwe ziektes en infecties.

Symptomen van ondervoeding

Hoe weet u of u ondervoed bent? Dit is lastig te zeggen, aangezien de symptomen variëren per persoon en daarnaast kunnen ze zeer uiteenlopend zijn. Over het algemeen herkent u ondervoeding aan de volgende symptomen.

• Gewichtsverlies, denk aan kleding of een horloge die losser zit dan voorheen
• Verminderde eetlust
• Een te laag gewicht
• Vermoeidheid of een slechte conditie
• Minder spierkracht

Andere symptomen bij verder gevorderde ondervoeding kunnen zijn: 

• Bleke huid
• Helemaal geen eetlust
• Duizeligheid
• Haaruitval
• Vaker en sneller vallen (en hierdoor sneller botbreuken oplopen)
• Meer en ernstigere complicaties bij ziekte
• Depressie, lusteloosheid, futloosheid, kouwelijk zijn etc.

Wanneer spreek je van ondervoeding?

We spreken daarnaast officieel van ondervoeding wanneer u in de laatste 6 maanden onbedoeld 5% van uw gewicht bent verloren of meer dan 10% in een langere periode. Ook bij een BMI lager dan 18,5 bent u officieel ondervoed als u onder de 70 bent. Mensen boven de 70 hebben officieel ondervoeding als het BMI lager is dan 20. Maar, de BMI zegt niet alles als u bijvoorbeeld een klein postuur heeft. 

Stuurgroep ondervoeding

Voor meer informatie verwijzen wij u naar de website Goed gevoed ouder worden, een initiatief van stuurgroep ondervoeding.

Ben ik ondervoed?

Goed gevoed ouder worden biedt een test om te kijken of u wellicht ondervoed bent en geeft gratis advies op basis van de test. Klik hier voor de test.

Hoe ontstaat ondervoeding?

Er zijn verschillende soorten ondervoeding. Die worden grotendeels bepaald door de oorzaak. De oorzaken van ondervoeding zijn in te delen in vier factoren: lichamelijk, functioneel, psychisch, en sociaal. 

Lichamelijke oorzaken

Hier moet u denken aan ziektes of aandoeningen die uw reuk of smaak aantasten of ervoor zorgen dat u geen eetlust meer heeft. Ook gebitsklachten of slikproblemen kunnen oorzaken zijn van ondervoeding.

Functionele oorzaken

Dit betreft zaken als verminderde mobiliteit. Als het moeilijk is voor u om boodschappen te doen, kan het zijn dat u vanzelf minder gaat eten. Hetzelfde geldt als het moeilijker wordt om te koken

Psychische en sociale problemen
Deze oorzaken hebben vaak overlap. Sociale oorzaken zijn bijvoorbeeld eenzaamheid of armoede, wat beide kan leiden tot psychische klachten zoals depressie. Depressie, maar ook bijvoorbeeld angst en verdriet, kunnen zorgen voor weinig eetlust. Dat kan dan weer leiden tot ondervoeding.

Hoe kunt u ondervoeding voorkomen?

Het is belangrijk om eerst te weten wat bij u de oorzaak is. Komt het door een verminderde eetlust? Dan heb ik hieronder een aantal praktische tips. Maar komt het door fysieke klachten, psychische problemen of door uw medicijnen? Dan raad ik u aan om contact op te nemen met uw huisarts. Hij of zij kan u helpen en u doorverwijzen naar een specialist. Ondervoeding is niet altijd door u zelf te voorkomen of op te lossen!

9 tips voor het opwekken van uw eetlust

1. Maak van het eten echt een moment. Dek de tafel, zet achtergrondmuziek aan en nodig (wanneer dat kan) eens anderen uit. Maak van de maaltijd een fijn moment van de dag. Ontspanning en plezier zorgt voor meer eetlust.
2. Beweging zorgt voor honger! Ook de buitenlucht draagt daaraan bij. Dus probeer vaker voor het eten naar buiten te gaan en een fijne wandeling of fietstocht te maken.
3. Eet afwisselende gerechten die variëren van warm tot koud en van zoet tot hartig. Ook variatie qua kleur kan helpen.
4. Schep aan tafel op (dan eet u onbewust meer!) en doe niet gelijk zo veel. U kunt beter twee keer een kleinere hoeveelheid opscheppen.
5. Laat uw gebit of gebitsprothese goed onderhouden. Zo kunt u altijd goed blijven eten.
6. Kies voor producten waar u niet te snel en te lang vol van zit. Als tussendoortje is bijvoorbeeld een schaaltje yoghurt een goede oplossing.
7. Fris zure producten kunnen uw eetlust stimuleren. Denk hierbij aan een glas tomatensap of een stukje fruit.
8. Verdeel uw eten over de gehele dag, probeer om de 2 à 3 uur iets te eten.
9. Verdeel wanneer het nodig is uw maaltijd in meerdere stappen. Zit u bijvoorbeeld na het hoofdgerecht vol, eet dan het toetje later op de avond.

Conclusie

Zoals u heeft kunnen lezen, komt ondervoeding vaker voor dan u denkt. Ook onder wie thuis blijft wonen. Misschien heeft u zelf ook wel een tekort aan bepaalde voedingsstoffen? Zorg dat u voldoende blijft eten en drinken, en spreek zo nodig af met uw huisarts of een diëtist

Bronnen

UMC Groningen
Zorg voor beter
Malnucare

Goed gevoed ouder worden

Voedingscentrum