Koersbal: spelregels, puntentelling en waar kunt u spelen?

Een bal die keurig recht vooruit lijkt te rollen, maar op het laatste moment ineens een bocht maakt. Dat is koersbal! Het lijkt op jeu de boules, maar door de bijzondere koers van de ballen is het een heel ander spel. Juist dat maakt het verrassend en spannend.

Koersbal, ook wel koersballen genoemd, is een gezellige binnensport waarbij u probeert uw ballen zo dicht mogelijk bij een klein wit doelballetje te rollen. U hoeft niet bijzonder sportief te zijn om mee te doen. Een beetje gevoel voor richting, concentratie en plezier in samen spelen zijn veel belangrijker.

Wat zijn de spelregels van koersbal? Hoe werkt de puntentelling en waar kunt u koersballen bij u in de buurt? Hieronder vindt u de complete uitleg, inclusief praktische tips voor beginners.

Wat is koersbal?

Koersbal is een balspel dat meestal binnen wordt gespeeld op een lange, groene mat van 8 meter lang en 2 meter breed. Het doel is eenvoudig: rol uw koersballen dichter bij het witte doelballetje dan uw tegenstander.

Dat witte balletje heet de jack. Net als bij jeu de boules probeert u zo dicht mogelijk bij het doel te komen. Het grote verschil is dat koersballen niet rechtuit rollen.

Een koersbal heeft een iets afwijkende vorm en een zwaartepunt dat niet precies in het midden ligt. Daardoor maakt de bal tijdens het rollen een bocht. U moet dus niet alleen bepalen hoe hard u rolt, maar ook hoe de bal zal afbuigen.

Koersbal is afgeleid van de traditionele bowlsport en wordt in Nederland vooral gespeeld bij seniorenverenigingen, buurthuizen, dorpshuizen en welzijnsorganisaties. Het spel wordt zowel recreatief als in wedstrijdverband beoefend.

Koersbal in het kort

Hoe werkt koersbal? De spelregels stap voor stap

De basis van koersbal heeft u meestal snel door. Twee teams proberen om de beurt hun ballen zo dicht mogelijk bij de jack te rollen. Zodra alle acht koersballen zijn gespeeld, worden de punten geteld.

Stap 1. Verdeel de spelers in twee teams

Bij de gebruikelijke spelvorm spelen twee teams van ieder twee personen tegen elkaar. Het ene team krijgt vier zwarte ballen, het andere vier bruine of gele ballen.

Speelt u met vier personen? Dan heeft iedere speler in een team twee ballen. Ook één tegen één is mogelijk. De acht ballen worden dan verdeeld over beide spelers.

Bij verenigingen doen vaak meer mensen mee aan een koersbalmiddag. Terwijl twee teams spelen, kunnen de anderen langs de mat zitten, toekijken en daarna zelf aan de beurt komen.

Stap 2. Rol de witte jack op de mat

Het team dat begint, speelt meestal met de zwarte ballen en mag de jack als eerste inrollen.

De jack moet voorbij de middellijn van de mat komen en op de mat blijven liggen. Zodra het balletje stilstaat, wordt het op de middenlijn in de lengterichting geplaatst, op dezelfde afstand vanaf het begin.

Komt de jack niet voorbij de middellijn of rolt deze van de mat? Dan mag het andere team proberen de jack in te rollen.

Mislukt ook die poging, dan wordt de jack volgens de gebruikelijke spelregels op een aangewezen wit streepje vlak voor het dubbelscorevak gelegd.

Stap 3. Het eerste team rolt een koersbal

Het team met de zwarte ballen begint. De eerste speler rolt zijn koersbal over de mat in de richting van de jack.

Hierbij merkt u direct wat koersbal bijzonder maakt: de bal buigt tijdens het rollen af. Richt u precies op de jack, dan bestaat de kans dat uw bal links of rechts ervan eindigt.

Ervaren spelers houden daarom rekening met de bocht en richten bewust iets naast het doel.

Stap 4. De teams spelen om de beurt

Na de eerste zwarte koersbal mag het andere team een bruine of gele koersbal rollen.

Vervolgens zijn de zwarte ballen weer aan de beurt. Zo gaat het verder totdat alle acht ballen zijn gespeeld.

U mag proberen uw bal dicht bij de jack te plaatsen, maar u kunt ook tactisch spelen. Soms is het slimmer om een bal van de tegenstander weg te tikken of de jack naar een gunstigere plek te verplaatsen.

Stap 5. Tel de punten

Zodra alle acht ballen stilliggen, wordt bekeken welk team de ballen het dichtst bij de jack heeft liggen.

Het team dat de dichtstbijzijnde bal heeft, krijgt punten. Hoeveel punten dat zijn, hangt af van het aantal eigen ballen dat dichter bij de jack ligt dan de beste bal van de tegenstander.

Daarbij kunnen ook extra punten en dubbele scores een rol spelen. Hieronder leggen we de puntentelling uitgebreid uit.

Koersbal puntentelling: hoe krijgt u punten?

De puntentelling lijkt ingewikkelder dan deze is. Zodra u eenmaal een paar rondes heeft gespeeld, wordt het meestal vanzelf duidelijk.

De belangrijkste regel is: het team met de bal die het dichtst bij de jack ligt, krijgt één punt voor iedere eigen bal die dichterbij ligt dan de beste bal van het andere team.

Voorbeeld 1: één punt

Het zwarte team heeft een bal op 10 centimeter van de jack liggen. De beste bruine bal ligt op 20 centimeter.

De overige zwarte ballen liggen verder weg dan de beste bruine bal.

Het zwarte team krijgt in dat geval één punt.

Voorbeeld 2: drie punten

De zwarte ballen liggen op 8, 12, 17 en 35 centimeter van de jack. De dichtstbijzijnde bruine bal ligt op 25 centimeter.

Drie zwarte ballen liggen dichter bij de jack dan de beste bruine bal. Het zwarte team krijgt daarom drie punten.

Voorbeeld 3: de laatste bal verandert alles

Het zwarte team lijkt zeker van de overwinning. Er liggen twee zwarte ballen vlak bij de jack.

Maar het bruine team heeft nog één bal over. Met een slimme worp rolt de laatste bruine bal precies tussen de jack en de zwarte ballen.

Plotseling krijgt het bruine team het punt. De eerdere voorsprong van zwart levert in deze speelbeurt niets meer op.

Dat is precies waarom koersbal tot de laatste bal spannend kan blijven.

Wat gebeurt er wanneer twee ballen even dichtbij liggen?

Wanneer u met het blote oog niet kunt zien welke bal dichter bij de jack ligt, gebruikt de spelleider een meetlint of ander geschikt meetinstrument.

De beslissing wordt genomen volgens het reglement van de vereniging. Spreek bij een recreatief spel vooraf af wat u doet wanneer twee ballen exact even ver van de jack liggen.

Wat is het dubbelscorevak bij koersbal?

Op de koersbalmat staat aan het einde van de speelrichting een speciaal vak aangegeven: het dubbelscorevak.

Hier kunnen extra punten worden verdiend. Daardoor kan een achterstand binnen één beurt ineens veranderen in een voorsprong.

De gebruikelijke regels zijn:

• Wanneer een team de jack in het dubbelscorevak krijgt, verdient het daarvoor één extra punt.
• Dit bonuspunt blijft meetellen, ook wanneer de jack tijdens het verdere spel van de mat wordt gestoten.
• Ligt de jack in het dubbelscorevak, dan tellen de koersballen die eveneens in dit vak liggen dubbel bij de gewone puntentelling.

Voorbeeld: vijf punten in één beurt

Het bruine team krijgt de jack in het dubbelscorevak. Dat levert één extra punt op.

Aan het einde van de beurt liggen twee bruine ballen het dichtst bij de jack. Beide ballen liggen ook in het dubbelscorevak.

Die twee ballen tellen daarom ieder dubbel:

• 2 bruine ballen: 4 punten.
• Extra punt voor de jack in het dubbelscorevak: 1 punt.
• Totaal: 5 punten voor het bruine team.

Het dubbelscorevak is dus niet alleen een manier om meer punten te verdienen, maar ook een belangrijk onderdeel van de tactiek.

Wat gebeurt er als een koersbal of de jack van de mat rolt?

Tijdens het koersballen komt het regelmatig voor dat een bal buiten de mat belandt. Daarvoor gelden enkele belangrijke regels.

• Een koersbal haalt de middellijn niet: deze bal doet niet meer mee aan de puntentelling.
• Een koersbal rolt van de mat: de bal wordt uit het spel gehaald.
• De jack wordt geraakt en blijft op de mat: de jack blijft liggen op de plaats waar deze tot stilstand is gekomen.
• De jack wordt van de mat gestoten: deze wordt volgens de gebruikelijke regels teruggelegd op de middenlijn in de lengterichting, ter hoogte van de plaats waar hij de mat verliet.

Krijgt u strafpunten wanneer u een bal van de tegenstander wegstoot?

Dat kan inderdaad gebeuren.

Volgens veelgebruikte koersbalregels krijgt de tegenstander één extra punt wanneer u buiten het dubbelscorevak een koersbal van die tegenstander van de mat stoot.

Die regel geldt doorgaans niet wanneer de betreffende bal in het dubbelscorevak ligt.

Let op: bij plaatselijke verenigingen kunnen spelafspraken verschillen. Dat geldt bijvoorbeeld voor bijzondere situaties met de jack en het eindvak. Vraag bij wedstrijden daarom altijd welk reglement wordt gebruikt.

Welke materialen heeft u nodig om koersbal te spelen?

U hoeft zelf meestal niets aan te schaffen wanneer u lid wordt van een koersbalvereniging. De club heeft doorgaans alle benodigde materialen.

Wilt u zelf een koersbalmiddag organiseren? Dan heeft u het volgende nodig.

1. Een koersbalmat

De standaard koersbalmat is 8 meter lang en 2 meter breed. Meestal is deze groen en gemaakt van een stevige viltachtige of speciale synthetische speelstof.

Op de mat zijn verschillende lijnen en vakken aangebracht, waaronder:

• Het afspeelvak, waar de spelers de ballen vanaf rollen.
• Het centrale speelveld.
• De middellijn.
• Het dubbelscorevak aan de overzijde.

Het spel kan over de volledige lengte van de mat in beide richtingen worden gespeeld.

Voor een officiële opstelling is meer ruimte nodig dan alleen de oppervlakte van de mat. Als praktisch uitgangspunt kunt u rekenen op een vlakke ruimte van ongeveer 12 bij 4 meter. Zo blijft er ruimte over voor de spelers en de mensen die toekijken.

2. Acht koersballen

Een volledige set bestaat uit acht grote koersballen, verdeeld over twee kleuren:

• Vier zwarte ballen.
• Vier bruine of gele ballen.

Een koersbal heeft doorgaans een diameter van ongeveer 10 centimeter en weegt, afhankelijk van het type, ongeveer 700 tot 750 gram.

De ballen zijn van massief kunststof en zijn niet helemaal rond. Ook ligt het zwaartepunt niet precies in het midden. Hierdoor ontstaat de karakteristieke bocht.

3. Het witte doelballetje: de jack

De jack is het kleine witte balletje waar de spelers op mikken. Het heeft een doorsnede van ongeveer 5 centimeter.

4. Meetlint, scoreformulier en hulpmiddelen

Een meetlint is handig wanneer twee ballen bijna even ver van de jack liggen.

Daarnaast gebruiken veel verenigingen scoreformulieren en soms een hulpmiddel om de ballen van de mat te halen. Dat voorkomt dat iemand telkens over de mat moet bukken.

Waarom rollen koersballen in een bocht?

De opvallende bocht is het kenmerk van koersbal. Waar een gewone bal over een vlakke ondergrond meestal redelijk rechtuit rolt, volgt een koersbal bewust een kromme baan.

Dat komt door de speciale vorm en de ongelijke gewichtsverdeling van de bal. Het zwaartepunt ligt iets uit het midden, waardoor de bal naar één kant afwijkt.

Op de koersballen staan vaak markeringen die helpen bepalen hoe de bal zal afbuigen. Hoe u de bal vasthoudt en op zijn loopvlak laat rollen, beïnvloedt het verloop van de worp.

Hoe bepaalt u de juiste koers?

Beginners maken vaak dezelfde vergissing: rechtstreeks naar de jack mikken.

Bij koersbal kunt u beter rekening houden met de bocht die de bal tijdens het rollen maakt.

Drie eenvoudige tips:

1. Kijk naar de markeringen. Controleer aan welke kant de bal zal afbuigen.
2. Kies een mikpunt naast de jack. Laat de bal door zijn natuurlijke bocht naar het doel terugkomen.
3. Rol rustig en gelijkmatig. Te veel kracht maakt het lastiger om nauwkeurig te eindigen.

De beste manier om het te leren is door een paar keer zonder puntentelling te oefenen. Probeer dezelfde koersbal vanuit verschillende richtingen naar een vast punt te rollen.

Koersbal tips voor beginners: zo speelt u beter

Wie voor het eerst koersbal speelt, merkt al snel dat kracht minder belangrijk is dan techniek. Een paar kleine aanpassingen kunnen een groot verschil maken.

Gebruik een rustige rolbeweging

U hoeft de bal niet hard weg te gooien. Laat de koersbal vanuit een comfortabele houding rustig over de mat rollen.

Zorg dat de bal goed over zijn loopvlak rolt. Wanneer de bal verkeerd wordt losgelaten, kan hij gaan slingeren of stuiteren.

Let op de snelheid

Een bal die te snel wordt gerold, kan voorbij de jack gaan of zelfs van de mat verdwijnen.

Rol daarom eerst rustig en probeer gevoel te krijgen voor de afstand.

Gebruik de ballen van anderen

Soms hoeft u niet rechtstreeks naar de jack te rollen. U kunt proberen uw bal tegen een andere bal te laten komen, zodat deze dichter bij het doel eindigt.

Ook kunt u de jack zelf verplaatsen. Dat vraagt iets meer ervaring, maar biedt interessante tactische mogelijkheden.

Blijf tot de laatste bal opletten

Zelfs wanneer uw team een goede positie heeft, kan de tegenstander met de laatste bal de stand veranderen.

Kijk daarom niet alleen naar uw eigen ballen, maar ook naar de ruimte die uw tegenstander nog heeft.

Is koersbal geschikt voor ouderen?

Koersbal is vooral populair bij ouderen, maar de sport is niet aan een bepaalde leeftijd gebonden. Iedereen die het leuk vindt om een rustig, tactisch spel te spelen, kan in principe kennismaken.

De aantrekkingskracht zit in de combinatie van een lichte lichamelijke activiteit, concentratie en contact met andere mensen.

U hoeft niet voortdurend te lopen of een hoge conditie te hebben. Tijdens een koersbalmiddag wisselen spelen, kijken en gezellig praten elkaar meestal af.

Voor mensen die graag actief willen blijven, maar geen behoefte hebben aan een intensieve sport, kan koersbal daarom een prettige activiteit zijn.

Wat zijn de voordelen van koersbal?

• U blijft op een prettige manier actief. Rollen, richten en bewegen vragen enige controle en coördinatie.
• U traint uw concentratie. Bij iedere bal moet u nadenken over de richting, snelheid en positie.
• U ontmoet andere mensen. Koersbal wordt meestal in groepsverband gespeeld.
• U kunt op uw eigen niveau meedoen. Ervaren spelers en beginners kunnen vaak samen spelen.
• Het kan het hele jaar door. Omdat koersbal meestal binnen wordt gespeeld, bent u niet afhankelijk van het weer.

Koersbal vervangt overigens geen volledige beweegtraining. Voor uw conditie, spierkracht en evenwicht blijft het verstandig om ook andere vormen van beweging te doen.

Bekijk bijvoorbeeld onze uitleg over bewegen voor ouderen: kracht, balans en conditie.

Kunt u koersbal spelen vanuit een stoel of rolstoel?

Ja, bij veel koersbalgroepen kan het spel worden aangepast voor mensen die liever zittend spelen.

Bij koersbal is het niet noodzakelijk om hard te lopen of lang achter elkaar te staan. Daardoor kan de sport ook toegankelijk zijn voor mensen die minder mobiel zijn.

Vanuit een stevige stoel of rolstoel kunt u de bal rustig over de mat rollen. Wel moet u de bal veilig kunnen vasthouden, richten en loslaten.

Sommige groepen kiezen ervoor om bij zittende deelnemers steeds vanaf dezelfde kant van de mat te spelen. Andere spelers brengen de ballen dan terug.

Waar moet u op letten?

• Zorg voor een stabiele stoel of goed geremde rolstoel.
• Controleer of er voldoende ruimte is rondom de mat.
• Laat iemand anders de ballen ophalen wanneer bukken lastig is.
• Voorkom dat de uiteinden van de mat omhoogkrullen en struikelgevaar veroorzaken.
• Bespreek vooraf met de spelleider welke aanpassingen mogelijk zijn.

Niet iedere locatie is automatisch rolstoeltoegankelijk. Informeer daarom vooraf naar de ingang, het toilet en de mogelijkheden om zittend deel te nemen.

Heeft u moeite met staan of bent u onzeker over uw evenwicht? Lees dan ook onze praktische tips om vallen te voorkomen.

Wat is het verschil tussen koersbal, jeu de boules en bowls?

Koersbal wordt vaak vergeleken met jeu de boules. Dat is begrijpelijk, want bij beide sporten probeert u zo dicht mogelijk bij een klein doelballetje te komen.

Toch zijn er duidelijke verschillen.

Koersbal is afgeleid van bowls, een traditionele balsport waarbij de ballen eveneens een gebogen baan volgen. Bowls wordt onder andere gespeeld op speciale banen, terwijl de Nederlandse koersbalvariant meestal op een oprolbare mat binnen wordt beoefend.

Waar kunt u koersballen bij u in de buurt?

Koersbal wordt op veel plekken in Nederland georganiseerd. Vaak hoeft u zich niet direct voor een heel seizoen aan te melden. Sommige verenigingen bieden een kennismaking of proefles aan.

U kunt bijvoorbeeld zoeken bij:

• Seniorenverenigingen en plaatselijke KBO-afdelingen.
• Buurt- en wijkcentra.
• Dorpshuizen en ontmoetingscentra.
• Gemeentelijke sport- en welzijnsorganisaties.
• Activiteiten onder de naam Meer Bewegen voor Ouderen (MBvO).

Voorbeelden van koersbalverenigingen in Nederland

Hieronder staan enkele verenigingen en organisaties met een eigen informatiepagina over koersbal. De genoemde speelmomenten zijn afkomstig van hun websites. Informeer altijd vooraf of de tijden nog kloppen en of er ruimte is voor nieuwe deelnemers.

Hoe vindt u een koersbalclub in uw eigen woonplaats?

Staat uw woonplaats er niet tussen? Dat betekent niet dat er geen koersbalvereniging is.

Zoek bijvoorbeeld op de naam van uw woonplaats in combinatie met de woorden:

• Koersbal
• Koersballen
• Koersbalvereniging
• Meer Bewegen voor Ouderen
• Seniorenvereniging koersbal

U kunt daarnaast bij uw gemeente of lokale buurtsportcoach informeren. Zij weten vaak welke verenigingen en beweeggroepen actief zijn in uw buurt.

Ook een plaatselijk wijkcentrum of welzijnsorganisatie kan u meestal verder helpen.

Wat kost koersbal spelen?

Koersbal is bij een vereniging vaak een betaalbare activiteit. De kosten verschillen per organisatie.

Sommige groepen vragen een kleine bijdrage per keer. Andere werken met een maandelijkse contributie of een jaarlidmaatschap.

Bij Meer Bewegen voor Ouderen in Woerden worden bijvoorbeeld op verschillende locaties bijdragen van enkele euro's per activiteit of per maand genoemd.

Vraag bij uw vereniging vooraf naar:

• De kosten per keer of per maand.
• Een eventuele verplichte verenigingscontributie.
• De mogelijkheid om eerst gratis of vrijblijvend mee te doen.
• Eventuele kosten voor koffie, thee of deelname aan toernooien.

Meestal hoeft u geen eigen koersballen aan te schaffen. Dat maakt het gemakkelijk om eerst te ontdekken of u het spel leuk vindt.

Zelf een koersbalmiddag organiseren

Wilt u in een buurthuis, ontmoetingscentrum of seniorenvereniging zelf een koersbalgroep beginnen? Dan is het verstandig om klein te starten.

Een geschikte zaal, een koersbalmat en een complete set ballen vormen de basis.

Zo pakt u het aan:

1. Zoek een vlakke ruimte die groot genoeg is voor de mat en een veilige loopruimte.
2. Controleer of u een koersbalset kunt lenen of huren via een plaatselijke sport- of welzijnsorganisatie.
3. Nodig een groep belangstellenden uit voor een kennismakingsmiddag.
4. Vraag bij voorkeur een ervaren koersballer om de spelregels uit te leggen.
5. Spreek een eenvoudige wedstrijdindeling en puntentelling af.
6. Zorg voor voldoende stoelen en plan tijd voor een pauze.

Het is niet noodzakelijk dat iedereen tegelijk speelt. Een groep van acht of meer deelnemers kan prima om de beurt spelen en elkaar aanmoedigen.

Wilt u een volledige koersbalset kopen? Houd er rekening mee dat vooral een goede wedstrijdmat een behoorlijke aanschaf kan zijn. Voor een incidentele activiteit is lenen of huren vaak praktischer.

Hoe verloopt een koersbalmiddag?

Een koersbalmiddag is meestal meer dan alleen een wedstrijd.

De deelnemers komen bij elkaar, de mat wordt uitgerold en de teams worden ingedeeld. Vervolgens spelen de verschillende paren om de beurt.

Terwijl het ene team aan het spelen is, kijken andere deelnemers toe. Vaak is er tussendoor tijd voor koffie, een praatje of een korte pauze.

Sommige verenigingen houden de individuele scores bij, zodat deelnemers gedurende het seizoen een eigen totaal opbouwen. Andere groepen spelen vooral voor het plezier.

Juist de combinatie van spel, spanning en gezelligheid maakt koersbal voor veel deelnemers aantrekkelijk.

Koersbal spelen: bekijk de video

Wilt u zien hoe koersbal er in de praktijk uitziet? In onderstaande video krijgt u een beeld van het spel en het rollen van de ballen over de groene mat.

Is koersbal iets voor u?

Het bijzondere van koersbal is dat u er niet meteen goed in hoeft te zijn om plezier te hebben.

Misschien rolt uw eerste bal veel te ver naar links. Of denkt u dat u zeker gaat winnen, totdat uw tegenstander met de laatste bal de jack weet te raken.

Dat hoort allemaal bij het spel.

Koersbal kan een leuke keuze zijn wanneer u graag:

• Een nieuwe activiteit wilt uitproberen.
• Op een rustige manier in beweging wilt blijven.
• Nieuwe mensen wilt ontmoeten.
• Van een beetje wedstrijdspanning houdt.
• Een binnenactiviteit zoekt die ook in de winter doorgaat.

Wilt u nog meer ideeën opdoen? Bekijk dan onze lijst met meer dan 60 leuke activiteiten voor ouderen.

En zoekt u vooral een manier om nieuwe contacten op te doen? Lees dan ook onze tips over nieuwe mensen ontmoeten en sociale contacten onderhouden.

Tot slot: probeer koersbal gewoon eens uit

Koersbal is eenvoudig om mee te beginnen, maar biedt ook voor ervaren spelers genoeg uitdaging. Een onverwachte bocht, een slimme zet of een laatste bal die de wedstrijd beslist: iedere ronde kan anders verlopen.

Het mooiste is misschien wel dat koersbal een activiteit is die mensen samenbrengt. U kunt fanatiek spelen, rustig beginnen of vooral genieten van de gezelligheid.

Bent u nieuwsgierig geworden? Zoek dan eens een koersbalgroep in uw buurt en vraag of u vrijblijvend mag komen kijken of meespelen. Vaak weet u na één middag al of het iets voor u is.