Bij uw kinderen wonen zonder dat u zorg nodig heeft? Nieuwe plannen maken dit makkelijker

Een eigen huisje in de tuin van uw zoon of dochter, zonder dat u mantelzorg nodig heeft? Vanaf 2027 moet dat in Nederland een stuk eenvoudiger worden. Het kabinet werkt aan nieuwe regels voor zogenoemde familiewoningen. Daarmee kunnen ouders en volwassen kinderen dichter bij elkaar wonen, terwijl iedereen zijn zelfstandigheid behoudt. Maar mag u straks zomaar een woning in de tuin plaatsen? En wat gebeurt er met uw AOW, toeslagen en spaargeld?

Een kopje koffie bij uw dochter zonder eerst twintig minuten in de auto te zitten. De kleinkinderen die spontaan even langskomen. Of samen eten wanneer u daar zin in heeft, terwijl u daarna gewoon weer naar uw eigen huis gaat.

Voor veel mensen klinkt het aantrekkelijk: dichtbij familie wonen, maar wel met een eigen voordeur, keuken en woonkamer.

Tot nu toe is het bouwen van een extra woning op het erf van familie vaak ingewikkeld. Zeker wanneer er nog geen sprake is van een mantelzorgsituatie.

Daar wil het kabinet verandering in brengen.

De overheid werkt aan nieuwe regels waarmee onder voorwaarden gemakkelijker een familiewoning op het eigen erf kan worden gerealiseerd. Anders dan bij een traditionele mantelzorgwoning hoeft daarbij niet noodzakelijk sprake te zijn van een bestaande zorgbehoefte.

De nieuwe regels worden naar verwachting op 1 januari 2027 ingevoerd. Die datum is nog niet definitief.

Wat verandert er in 2027 voor wonen bij uw kinderen?

De belangrijkste verandering is dat het kabinet een duidelijker onderscheid wil maken tussen een mantelzorgwoning en een familiewoning.

Bij een mantelzorgwoning draait het om wonen in verband met mantelzorg. Bij een familiewoning staat de familieband centraal.

Daardoor zou het voor ouders en volwassen kinderen gemakkelijker moeten worden om op hetzelfde erf te wonen, ook wanneer iedereen nog gezond en zelfstandig is.

De voorgenomen regeling is onderdeel van het Besluit versterking regie volkshuisvesting.

Onder voorwaarden moeten familie- en mantelzorgwoningen op het eigen erf zonder omgevingsvergunning mogelijk worden.

Dat biedt bijvoorbeeld kansen voor:

• Ouders die kleiner willen wonen, maar graag in hun vertrouwde omgeving blijven.
• Mensen die na hun pensioen dichter bij hun kinderen en kleinkinderen willen wonen.
• Volwassen kinderen die op het erf van hun ouders een eigen woonruimte willen realiseren.
• Families die samen een woonoplossing zoeken zonder één huishouden te vormen.
• Mensen die alvast dichter bij elkaar willen wonen, zonder dat er direct zorg nodig is.

Let op: op 10 oktober 2026 worden de landelijke regels nog uitgewerkt. Het is dus niet zo dat u op dit moment overal zonder vergunning een extra woning mag plaatsen.

Wat is een familiewoning precies?

Een familiewoning is een zelfstandige woonruimte op het perceel van een bestaande woning, bedoeld om directe familieleden te huisvesten.

Denk aan een compacte bungalow in een ruime achtertuin, een geschikt bijgebouw dat wordt verbouwd of een zelfstandige woonunit op een erf.

Het belangrijkste is dat de bewoners dichtbij elkaar wonen, maar wel hun eigen woonruimte hebben.

Een familiewoning kan bijvoorbeeld beschikken over:

• Een eigen ingang.
• Een woonkamer met keuken.
• Een slaapkamer.
• Een eigen badkamer en toilet.
• Verwarming, ventilatie en goede isolatie.
• Voldoende privacy ten opzichte van de hoofdwoning.

Een familiewoning is daarmee iets anders dan een logeerkamer bij uw kinderen.

U heeft uw eigen plek, met de vrijheid om uw dagelijkse leven zelf in te richten.

Voorbeeld: samen dichtbij, toch ieder een eigen leven

Jan (72) en Marijke (69) wonen al meer dan veertig jaar in een eengezinswoning.

Hun kinderen zijn de deur uit. De grote tuin vraagt steeds meer onderhoud en de bovenverdieping wordt nauwelijks nog gebruikt.

Hun dochter woont een dorp verderop, in een woning met een flinke achtertuin.

Ze komen op het idee om een kleinere, gelijkvloerse woning achter het huis van hun dochter te plaatsen.

Niet omdat Jan en Marijke zorg nodig hebben. Integendeel: ze reizen graag, wandelen dagelijks en genieten volop van hun pensioen.

Maar het lijkt hen heerlijk om hun kleinkinderen vaker te zien, wat minder onderhoud te hebben en toch een eigen plek te behouden.

Precies voor dit soort situaties kan de nieuwe familiewoningregeling interessant worden.

Wat is het verschil tussen een mantelzorgwoning en een familiewoning?

Hoewel beide woonvormen op elkaar lijken, is er een belangrijk verschil.

Het begrip pre-mantelzorgwoning wordt ook regelmatig gebruikt.

Daarmee wordt meestal een woning bedoeld waarin iemand alvast dichtbij familie gaat wonen, zodat ondersteuning later gemakkelijker te organiseren is.

Het verschil met een familiewoning is vooral de aanleiding. Een familiewoning hoeft niet te worden gemotiveerd vanuit een verwachte toekomstige zorgbehoefte.

Wilt u meer weten over de huidige regels? Bekijk ons artikel over een mantelzorgwoning op eigen erf.

Mag u straks zonder vergunning een woning in de tuin bouwen?

Dat is misschien de belangrijkste vraag.

Het kabinet wil familie- en mantelzorgwoningen op eigen erf onder voorwaarden vergunningvrij mogelijk maken.

Maar vergunningvrij betekent niet dat alles zomaar mag.

Een nieuwe woning moet nog steeds voldoen aan wettelijke voorschriften en ruimtelijke voorwaarden.

Bijvoorbeeld op het gebied van:

• De beschikbare ruimte op het perceel.
• De maximaal toegestane bebouwde oppervlakte.
• De hoogte van het gebouw.
• De ligging ten opzichte van de perceelgrens.
• Constructieve veiligheid en brandveiligheid.
• De mogelijkheden voor aansluiting op water, elektriciteit en riolering.
• Eventuele bijzondere beperkingen voor het perceel.

Ook beschermde gebouwen, bijzondere locaties en lokale voorschriften kunnen een rol spelen.

De nieuwe landelijke regels richten zich vooral op mogelijkheden op het achtererf.

Of uw plan daadwerkelijk zonder vergunning kan worden uitgevoerd, moet op basis van de definitieve regels en uw specifieke adres worden beoordeeld.

Hoe groot mag een familiewoning worden?

Er is niet één oppervlakte die op ieder perceel automatisch is toegestaan.

De beschikbare ruimte hangt af van de grootte en inrichting van het erf, bestaande bijgebouwen en de geldende bouwregels.

Een ruime tuin biedt vaak meer mogelijkheden dan een kleine stadstuin, maar ook een groot perceel geeft niet onbeperkt bouwrecht.

De overheid werkt de exacte voorwaarden verder uit.

Laat daarom eerst beoordelen hoeveel oppervlakte u op uw perceel mag bebouwen voordat u een woonunit bestelt.

Mag een familiewoning ook op het zijerf of voorerf?

De landelijke versoepeling richt zich in belangrijke mate op het achtererf.

In bepaalde situaties kan een plek naast of vóór de bestaande woning praktischer zijn, bijvoorbeeld bij een boerderij of een bijzonder ingedeeld perceel.

De Tweede Kamer heeft in juni 2026 aandacht gevraagd voor ruimere lokale mogelijkheden op voor- en zijerven.

Dat betekent nog niet dat dergelijke woningen overal automatisch zijn toegestaan.

Vraag de gemeente welke mogelijkheden er voor uw perceel bestaan.

Vanaf wanneer gelden de nieuwe regels voor familiewoningen?

De overheid verwacht dat het Besluit versterking regie volkshuisvesting op 1 januari 2027 in werking kan treden.

Daarmee zouden de nieuwe mogelijkheden voor familiewoningen beschikbaar moeten komen.

Toch is het verstandig om die datum niet als een vaststaand recht te beschouwen.

De definitieve regelgeving moet eerst worden vastgesteld en daadwerkelijk in werking treden.

Stand van zaken op 10 oktober 2026: de uitbreiding van de mogelijkheden voor familiewoningen is aangekondigd en in voorbereiding. De nieuwe landelijke vergunningvrije regeling is nog niet van kracht.

Wilt u al plannen maken? Dat kan natuurlijk. Maar vraag bij uw gemeente welke regels momenteel gelden en welke wijzigingen worden verwacht.

Voor welke familieleden geldt de nieuwe regeling?

De voorgenomen regeling voor familiewoningen richt zich op familieleden in de eerste graad.

Dat zijn in de regel:

• Ouders.
• Kinderen.

Het idee is dat bijvoorbeeld een ouder bij een volwassen zoon of dochter kan gaan wonen, of andersom.

Geldt de regeling ook voor opa's en oma's?

Ja, wanneer een grootouder in een familiewoning bij zijn of haar eigen kind gaat wonen, gaat het om een ouder-kindrelatie.

Voor de relatie tussen grootouders en kleinkinderen ligt dit anders.

Die familieband valt niet onder de eerste graad.

Ook broers, zussen, ooms en tantes vallen niet automatisch binnen de bedoelde eerstegraadsrelatie.

Welke aanvullende situaties eventueel worden toegestaan, hangt af van de definitieve regels en eventuele lokale mogelijkheden.

Wat kost een familiewoning in de tuin?

Een familiewoning bouwen is een serieuze investering.

De uiteindelijke kosten hangen sterk af van de grootte, bouwkwaliteit, afwerking en aanwezige voorzieningen.

Een compacte prefabwoning is doorgaans anders geprijsd dan een volledig op maat ontworpen woning.

Ook is er een groot verschil tussen een bestaande schuur verbouwen en een compleet nieuwe woning plaatsen.

Met welke kosten moet u rekening houden?

Denk aan:

1. Het ontwerp en eventuele bouwkundige berekeningen.
2. De aankoop of bouw van de woonunit.
3. Grondwerkzaamheden en fundering.
4. Aansluiting op elektriciteit, water en riolering.
5. Een keuken en badkamer.
6. Isolatie, verwarming en ventilatie.
7. Aanpassingen aan de tuin en toegang.
8. Eventueel advies van een architect, notaris of financieel adviseur.

Vraag bij offertes altijd of plaatsing, aansluitingen, fundering en btw zijn inbegrepen.

Een aantrekkelijk geprijsde woonunit kan uiteindelijk aanzienlijk duurder uitvallen wanneer belangrijke werkzaamheden niet zijn meegenomen.

Kan een bestaande garage worden omgebouwd?

Soms kan dat een interessante mogelijkheid zijn.

Een garage of ander bijgebouw kan mogelijk worden aangepast tot een zelfstandige woonruimte.

Maar niet iedere garage is geschikt om permanent in te wonen.

Er moeten bijvoorbeeld voldoende daglicht, ventilatie, isolatie en sanitaire voorzieningen zijn.

Ook moet bewoning planologisch en bouwtechnisch toegestaan zijn.

Een bestaande schuur mogen gebruiken als berging betekent dus niet automatisch dat u er een zelfstandige woning van mag maken.

Kan ik mijn overwaarde gebruiken om een familiewoning te bouwen?

Dat kan onder omstandigheden.

Misschien bezit u een woning die in de loop der jaren flink in waarde is gestegen.

Als u deze verkoopt, komt mogelijk geld vrij waarmee u een familiewoning kunt financieren.

Een andere mogelijkheid is het opnemen van overwaarde uit een bestaande woning.

Welke optie geschikt is, hangt af van uw hypotheek, pensioeninkomen, eigendomssituatie en financiële wensen.

Bespreek vooraf vooral wie eigenaar van de familiewoning wordt.

Wanneer u €150.000 investeert in een woning op de grond van uw kinderen, betekent dat namelijk niet automatisch dat de nieuwe woning juridisch van u is.

Dat brengt ons bij een bijzonder belangrijk aandachtspunt.

Van wie is een familiewoning als deze in de tuin van uw kinderen staat?

Een woning bouwen op het erf van uw kinderen klinkt eenvoudig, maar juridisch kan het ingewikkeld worden.

In Nederland geldt als hoofdregel dat gebouwen die duurzaam met de grond zijn verbonden eigendom worden van de grondeigenaar.

Dit heet natrekking.

Stel dat u €120.000 betaalt voor een familiewoning op de grond van uw dochter.

Dan kan de woning, ondanks uw investering, juridisch eigendom van uw dochter worden.

Dat is niet per definitie een probleem, maar het moet wel goed worden geregeld.

Een recht van opstal kan uitkomst bieden

Met een notarieel recht van opstal kan onder voorwaarden worden vastgelegd dat de familiewoning eigendom blijft van iemand anders dan de eigenaar van de grond.

Ook kunnen er afspraken worden gemaakt over erfpacht, huur, gebruiksrechten of een lening tussen familieleden.

Welke constructie verstandig is, hangt af van de situatie.

Bespreek in ieder geval:

• Wie betaalt de woning?
• Van wie wordt de woning juridisch?
• Wie betaalt onderhoud en verzekeringen?
• Wat gebeurt er als een van de bewoners verhuist?
• Wat gebeurt er bij overlijden?
• Hoe wordt de investering verrekend bij verkoop?
• Wat gebeurt er wanneer de kinderen hun huis willen verkopen?

Laat zulke afspraken vooraf controleren door een notaris.

Dat voorkomt onduidelijkheid wanneer de omstandigheden later veranderen.

Wat gebeurt er met uw AOW als u bij uw kinderen gaat wonen?

Een familiewoning op het erf van uw kinderen kan prettig zijn, maar veel mensen vragen zich af of hun AOW verandert.

Het antwoord is vaak geruststellend.

Wanneer u als alleenstaande uitsluitend met uw eigen kind of kinderen samenwoont, behoudt u normaal gesproken de AOW voor ongehuwden.

Voor de gewone AOW geldt namelijk een bijzondere uitzondering voor ouders en hun kinderen.

Het maakt daarbij in beginsel niet uit of uw volwassen zoon of dochter veel verdient.

En als u een zelfstandige familiewoning heeft?

Woont u in een afzonderlijke woonruimte met een eigen ingang, keuken en badkamer?

Dan kan de Sociale Verzekeringsbank (SVB) u ook om die reden als zelfstandig wonend beschouwen.

De werkelijke woonsituatie is bepalend, niet alleen het huisnummer.

Wat als u getrouwd bent?

Wanneer u samen met uw echtgenoot of geregistreerde partner naar een familiewoning verhuist, blijft uw gewone AOW in beginsel gebaseerd op uw gehuwde status.

Een verhuizing naar het erf van uw kinderen zorgt dus niet automatisch voor een extra verlaging.

Let wel op bij andere uitkeringen

Voor de AIO-aanvulling kunnen andere regels gelden.

Woont u met een volwassen kind van 27 jaar of ouder in dezelfde woning, dan kan de kostendelersnorm van invloed zijn op uw AIO.

Ook bij een zelfstandige familiewoning moet de feitelijke woonsituatie correct worden geregistreerd.

Bekijk daarom ons uitgebreide artikel: Bij uw kinderen wonen: wat gebeurt er met uw AOW?.

Verandert uw zorgtoeslag of huurtoeslag?

Niet alleen uw AOW is belangrijk. Ook toeslagen kunnen veranderen wanneer u bij familie gaat wonen.

Zorgtoeslag

Sinds 2025 worden ouders en kinderen niet meer elkaars toeslagpartner enkel vanwege hun ouder-kindrelatie.

Het inkomen van uw volwassen kind telt daardoor normaal gesproken niet mee voor uw zorgtoeslag.

Uw eigen inkomen, vermogen en eventuele andere toeslagpartner blijven wel van belang.

Huurtoeslag

Voor huurtoeslag gelden andere regels.

Gaat u bij uw kinderen in dezelfde woning wonen? Dan kan het inkomen en vermogen van medebewoners meetellen.

Huurt u een volledig zelfstandige familiewoning, dan kan huurtoeslag mogelijk zijn als aan alle voorwaarden is voldaan.

Daarbij zijn onder meer een echte huurovereenkomst, de zelfstandigheid van de woonruimte en een correcte registratie van belang.

Een eigen huisnummer kan verschil maken

Een zelfstandig adres kan helpen om duidelijk te maken dat er sprake is van twee afzonderlijke woonruimten.

Maar een eigen huisnummer garandeert niet automatisch recht op huurtoeslag of een bepaalde AOW-uitkering.

De instanties beoordelen de daadwerkelijke situatie volgens hun eigen regels.

Laat de gevolgen daarom vooraf controleren door de SVB en Dienst Toeslagen.

Heeft u een aparte voordeur of een eigen huisnummer nodig?

Een zelfstandige familiewoning hoort voldoende voorzieningen te hebben om er zelfstandig te kunnen wonen.

Denk aan een eigen keuken, sanitair en toegang.

Of de woning een eigen huisnummer krijgt, wordt beoordeeld door de gemeente.

De gemeente kijkt daarbij naar de regels voor adressen en de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG).

Een eigen huisnummer is belangrijk voor praktische zaken zoals inschrijving, postbezorging en aansluiting op voorzieningen.

Maar het is niet hetzelfde als een bouwvergunning of toestemming om de woning te bewonen.

Regel daarom zowel de bouw- en gebruiksvoorwaarden als de adresregistratie.

Kunt u ook bij uw kinderen wonen zonder een extra woning te bouwen?

Ja. Het is natuurlijk ook mogelijk om in het bestaande huis van uw kinderen te gaan wonen.

Misschien is er een ruime verdieping beschikbaar of kan een deel van de woning worden aangepast.

Dat kan eenvoudiger en goedkoper zijn dan een zelfstandige woonunit in de tuin.

Maar er is een belangrijk verschil.

Wanneer u één woning deelt, heeft dat mogelijk andere gevolgen voor privacy, toeslagen en dagelijkse afspraken.

Wat past het beste bij uw situatie?

Wat het prettigst is, hangt af van de wensen van alle bewoners.

Niet iedereen vindt het fijn om dagelijks dezelfde voordeur te delen. En ook niet ieder gezin heeft behoefte aan een extra woning in de tuin.

Vijf voordelen van wonen dichtbij uw kinderen

Een familiewoning hoeft geen zorgoplossing te zijn. Het kan simpelweg een prettige manier van wonen zijn.

1. Meer spontane momenten samen

Even koffie drinken, samen koken of een wandeling maken.

Wanneer familie dichtbij woont, hoeven zulke momenten niet telkens gepland te worden.

2. U behoudt uw zelfstandigheid

Met een eigen woonruimte bepaalt u zelf wanneer u bezoek ontvangt, wat u eet en hoe u uw dag indeelt.

3. Minder onderhoud

Een compacte, moderne familiewoning kan gemakkelijker schoon te houden en te onderhouden zijn dan een grote eengezinswoning.

4. Meer gemak in het dagelijks leven

Een pakketje aannemen, samen boodschappen doen of even op elkaars huis letten tijdens vakantie wordt eenvoudiger.

5. Een woning die beter bij uw woonwensen past

Een gelijkvloerse woning met een comfortabele badkamer en weinig drempels kan direct prettig zijn.

U hoeft daarvoor niet te wachten totdat dagelijkse handelingen moeilijker worden.

Bekijk ook hoe u een levensloopbestendige woning comfortabel kunt inrichten.

Maar is zo dicht bij elkaar wonen altijd verstandig?

Ook wanneer iedereen goed met elkaar kan opschieten, is het slim om vooraf een paar onderwerpen te bespreken.

Wat als uw kleinkinderen iedere middag langskomen, terwijl u juist graag rustig een boek leest?

Of wanneer uw kinderen denken dat u regelmatig komt oppassen, terwijl u vooral wilt genieten van uw vrije tijd?

Dichtbij wonen hoeft niet te betekenen dat u voortdurend beschikbaar bent.

Maak duidelijke afspraken over privacy

Spreek bijvoorbeeld af dat iedereen gewoon aanbelt voordat hij binnenkomt.

Ook kan het prettig zijn om een eigen terras of een apart gedeelte van de tuin te hebben.

Bespreek verwachtingen

Verwachten uw kinderen dat u later op de kleinkinderen past? Verwacht u dat zij helpen bij onderhoud of boodschappen?

Geen enkele afspraak hoeft vanzelfsprekend te zijn.

Denk aan toekomstige veranderingen

Misschien wilt u over tien jaar toch ergens anders wonen.

Of uw kinderen krijgen een andere baan en willen verhuizen.

Bespreek wat er in dat geval met de familiewoning gebeurt.

Juist met heldere afspraken blijft de familieband ontspannen.

Een familiewoning plaatsen: zo pakt u het aan

Heeft u interesse in een familiewoning op het erf van uw kinderen? Begin dan niet meteen met het uitzoeken van een mooie woonunit.

Een goede voorbereiding voorkomt kostbare verrassingen.

Stap 1. Bespreek de woonwensen

Bepaal of u een zelfstandige woning wilt, hoeveel ruimte nodig is en hoe u de privacy wilt organiseren.

Stap 2. Onderzoek de mogelijkheden van het perceel

Bekijk de grootte van de tuin, de bestaande bebouwing, de bereikbaarheid en de ligging ten opzichte van buren.

Stap 3. Neem contact op met de gemeente

Vraag welke regels nu gelden en wat er mogelijk verandert met de nieuwe landelijke regeling.

Stap 4. Laat een eerste ontwerp maken

Houd rekening met een comfortabele indeling, voldoende daglicht, toegankelijkheid en energiezuinigheid.

Stap 5. Bereken alle kosten

Neem niet alleen de woonunit mee, maar ook fundering, aansluitingen, tuinaanleg en advieskosten.

Stap 6. Regel eigendom en financiering

Laat door een notaris en waar nodig een financieel adviseur controleren hoe de investering juridisch wordt vastgelegd.

Stap 7. Controleer AOW, toeslagen en belastingen

Voorkom dat een verhuizing onverwachte gevolgen heeft voor uw inkomen of financiële regelingen.

Stap 8. Start pas wanneer de regels en afspraken duidelijk zijn

Wacht met onomkeerbare verplichtingen totdat u weet dat het bouw- en gebruiksplan op uw locatie is toegestaan.

Checklist: is een familiewoning iets voor u?

Stel uzelf deze vragen voordat u verdere plannen maakt:

• Wilt u graag dichter bij uw kinderen wonen, ook wanneer u geen hulp nodig heeft?
• Vindt iedereen het prettig om op hetzelfde erf te wonen?
• Heeft het perceel voldoende ruimte?
• Is er een geschikte plek met voldoende privacy?
• Past de investering bij uw financiële situatie?
• Is duidelijk wie eigenaar wordt van de woning?
• Zijn de gevolgen voor AOW en toeslagen gecontroleerd?
• Heeft u afspraken gemaakt over onderhoud en toekomstige verhuizing?
• Is de gemeente betrokken bij het plan?
• Heeft u ook gekeken naar andere mogelijkheden, zoals een gelijkvloerse woning in dezelfde buurt?

Kunt u deze vragen goed beantwoorden? Dan heeft u een mooie basis om de mogelijkheden verder te onderzoeken.

Tot slot: dichter bij familie wonen zonder uw eigen vrijheid op te geven

Een familiewoning bij uw kinderen kan een aantrekkelijke woonoplossing zijn. Niet omdat u zorg nodig heeft, maar omdat het fijn is om familie dichtbij te hebben en tegelijkertijd uw eigen leven te blijven leiden.

De plannen voor 2027 kunnen deze woonvorm toegankelijker maken.

Toch moet de nieuwe landelijke regelgeving nog definitief worden vastgesteld. Ook blijven er bouwkundige, financiële en juridische voorwaarden gelden.

Heeft u een grote tuin in de familie en lijkt het u mooi om dichter bij elkaar te wonen? Dan is dit een goed moment om samen de mogelijkheden te onderzoeken.

Want prettig wonen gaat niet alleen over de woning zelf. Ook de mensen om u heen maken van een huis een thuis.