U voelt zich fit, maakt regelmatig een wandeling en heeft nergens last van. Toch kunnen uw botten langzaam minder stevig worden, zonder dat u daar iets van merkt. Soms wordt botontkalking pas ontdekt nadat iemand bij een relatief kleine val een pols, heup of wervel breekt.
Botontkalking, ook wel osteoporose genoemd, geeft meestal geen duidelijke klachten. Juist daarom is het goed om te weten wanneer onderzoek naar uw botten verstandig is.
Moet iedereen boven de 60 jaar zijn botdichtheid laten meten? Welke signalen verdienen aandacht? En wat gebeurt er eigenlijk tijdens een botdichtheidsmeting?
In aanloop naar Wereld Osteoporose Dag op 20 oktober zetten we de belangrijkste antwoorden op een rij.
Wat is botontkalking precies?
Uw botten lijken misschien onveranderlijk, maar binnenin gebeurt voortdurend van alles. Uw lichaam breekt oud botweefsel af en maakt nieuw botweefsel aan.
Op jongere leeftijd is die balans meestal gunstig. Naarmate u ouder wordt, kan de afbraak sneller verlopen dan de aanmaak.
Daardoor neemt de hoeveelheid botweefsel af en worden uw botten minder stevig.
Wanneer de botdichtheid sterk is verminderd, spreken artsen van osteoporose. De botten kunnen dan gemakkelijker breken.
Vooral de heupen, polsen en ruggenwervels zijn kwetsbare plekken.
Dat betekent niet dat iedereen met botontkalking een bot zal breken. Wel neemt het risico toe naarmate de botten minder stevig worden.
Waarom komt botontkalking vaker voor op latere leeftijd?
Bij vrouwen speelt de overgang een belangrijke rol. Door de daling van het vrouwelijke hormoon oestrogeen kan de botafbraak sneller verlopen.
Ook mannen kunnen osteoporose krijgen. Dat gebeurt gemiddeld op latere leeftijd, waardoor botontkalking soms ten onrechte als een typische vrouwenaandoening wordt gezien.
Verder spelen beweging, voeding, lichaamsgewicht, erfelijke aanleg, bepaalde ziekten en medicijnen een rol.
Waarom merkt u vaak niets van zwakkere botten?
Botontkalking wordt niet voor niets een stille aandoening genoemd.
U kunt jarenlang minder stevige botten hebben zonder pijn te voelen. Ook hoeft u geen verschil te merken tijdens het wandelen, fietsen of werken in de tuin.
Botontkalking zelf veroorzaakt doorgaans geen pijn. Een botbreuk als gevolg ervan kan dat wel doen.
Soms ontstaan er kleine breuken of inzakking van een of meer ruggenwervels. Dat kan geleidelijk gebeuren en wordt niet altijd direct herkend.
Daardoor zijn er toch een paar veranderingen die aanleiding kunnen zijn om uw botten te laten controleren.
Drie signalen om serieus te nemen
1. U wordt duidelijk kleiner
Wordt uw kleding ineens wat langer? Of merkt u dat u minder lang bent dan een aantal jaren geleden?
Enige lengteafname kan bij het ouder worden voorkomen. Maar duidelijk lengteverlies kan ook wijzen op ingezakte ruggenwervels.
2. Uw rug wordt krommer
Een veranderende lichaamshouding kan verschillende oorzaken hebben. Wanneer uw bovenrug steeds meer voorover buigt, kan botontkalking een rol spelen.
3. U breekt een bot na een relatief kleine val
Een gebroken pols na een val vanuit stand, een heupbreuk of een ingezakte ruggenwervel kan wijzen op verminderde botsterkte.
Zeker wanneer u ouder bent dan 50 jaar, is zo'n breuk een belangrijke aanleiding om te beoordelen of verder onderzoek nodig is.
Let op: deze signalen bewijzen niet dat u osteoporose heeft. Ze zijn wel een reden om contact op te nemen met uw huisarts.
Wanneer is het verstandig uw botten te laten controleren?
Niet iedereen heeft een botdichtheidsmeting nodig. In Nederland wordt vooral gekeken naar mensen die een verhoogd risico hebben op een botbreuk.
Volgens de Nederlandse richtlijnen zijn er drie belangrijke groepen waarbij onderzoek aan de orde kan zijn.
1. U bent 50 jaar of ouder en heeft onlangs een bot gebroken
Heeft u na uw vijftigste een bot gebroken, vooral in de afgelopen twee jaar? Dan is het verstandig om te bespreken of uw botsterkte onderzocht moet worden.
Ook wanneer de breuk door een val is ontstaan, kan botontkalking hebben meegespeeld.
Een gebroken pols wordt bijvoorbeeld vaak behandeld met gips. Zodra het gips verwijderd is en de pols weer beter beweegt, denkt u misschien niet meer aan de breuk.
Toch kan die breuk een aanwijzing zijn dat uw botten minder stevig zijn geworden.
Vraag daarom na een botbreuk boven uw vijftigste of onderzoek naar botontkalking nodig is.
Dit is vooral belangrijk wanneer de breuk ontstond door een relatief lichte val of wanneer een ruggenwervel is ingezakt.
Niet iedere breuk, zoals een gebroken vinger of teen, wordt op dezelfde manier meegewogen.
2. U bent 40 jaar of ouder en gebruikt langdurig prednison
Sommige medicijnen kunnen de botten minder stevig maken.
Een bekend voorbeeld is prednison. Dit medicijn wordt onder andere gebruikt bij bepaalde vormen van reuma, longziekten en andere ontstekingsziekten.
Wanneer u vanaf uw veertigste drie maanden of langer prednison of een vergelijkbaar ontstekingsremmend medicijn gebruikt, kan onderzoek naar uw botsterkte nodig zijn.
Dat geldt ook in bepaalde situaties wanneer u meerdere prednisonkuren per jaar krijgt.
De dosering, duur en manier van gebruik zijn daarbij belangrijk.
Stop nooit zelf met prednison vanwege zorgen over botontkalking. Bespreek met uw arts hoe uw botten zo goed mogelijk beschermd kunnen worden.
3. U bent 60 jaar of ouder en heeft extra risicofactoren
Vanaf uw zestigste kan een arts op basis van persoonlijke risicofactoren beoordelen of een botdichtheidsmeting zinvol is.
Daarbij wordt bijvoorbeeld gekeken naar:
- Een eerder gebroken bot.
- Een vader of moeder die een heup heeft gebroken.
- Een laag lichaamsgewicht.
- Duidelijke afname van uw lichaamslengte.
- Een steeds krommere rug.
- Roken of veel alcohol drinken.
- Het gebruik van bepaalde medicijnen.
- Regelmatig vallen of moeite hebben met uw evenwicht.
De huisarts kijkt naar het geheel en bepaalt met een risicobeoordeling of een DEXA-scan nodig is.
Moet iedereen boven de 70 jaar een DEXA-scan krijgen?
Nee. Alleen uw leeftijd is niet automatisch een reden voor een botdichtheidsmeting.
Wel neemt de kans op botbreuken toe naarmate u ouder wordt. Daarom is het verstandig om eventuele risicofactoren met de huisarts te bespreken.
Ook wanneer u nergens last van heeft.
Wie heeft een grotere kans op botontkalking?
Sommige omstandigheden maken uw botten kwetsbaarder.
Risicofactor | Waarom is dit relevant? |
|---|---|
Hogere leeftijd | De botdichtheid kan met de jaren afnemen |
Vrouw na de overgang | Hormonale veranderingen versnellen soms de botafbraak |
Eerdere botbreuk | Kan wijzen op een verhoogd risico op volgende breuken |
Laag lichaamsgewicht | Gaat vaker samen met een lagere botdichtheid |
Heupbreuk bij vader of moeder | Kan wijzen op erfelijke aanleg |
Langdurig prednisongebruik | Kan de afbraak van bot versnellen |
Weinig beweging | Botten krijgen minder prikkels om sterk te blijven |
Weinig calcium of vitamine D | Kan ongunstig zijn voor de botgezondheid |
Roken en veel alcohol | Kunnen het risico op botontkalking vergroten |
Bepaalde chronische ziekten | Kunnen de botopbouw of opname van voedingsstoffen verstoren |
Niet iedere risicofactor betekent dat u botontkalking heeft.
Maar wanneer meerdere factoren samenkomen, kan het verstandig zijn om uw persoonlijke risico te laten beoordelen.
Hoe werkt een botdichtheidsmeting (DEXA-scan)?
Een DEXA-scan is een onderzoek waarmee wordt gemeten hoeveel mineralen uw botten bevatten. Daarmee wordt de botdichtheid bepaald.
Het onderzoek gebeurt meestal in een ziekenhuis of een gespecialiseerd onderzoekscentrum.
Zo verloopt het onderzoek
- U neemt plaats op een onderzoekstafel.
- U ligt meestal op uw rug.
- Een speciaal apparaat maakt beelden van uw heup en onderrug.
- De scanner meet de hoeveelheid mineralen in uw botten.
- De arts beoordeelt daarna hoe stevig uw botten zijn.
De scan is niet pijnlijk en u hoeft niet in een nauwe tunnel te liggen zoals bij sommige MRI-onderzoeken.
Het onderzoek duurt meestal ongeveer 10 tot 20 minuten, afhankelijk van welke metingen nodig zijn.
Bij een DEXA-scan wordt een kleine hoeveelheid röntgenstraling gebruikt. De stralingsbelasting is laag.
Wat is een VFA-meting?
Naast de botdichtheidsmeting wordt vaak een zogenoemde VFA uitgevoerd.
Dat is een onderzoek waarbij wordt gekeken naar de hoogte en vorm van uw ruggenwervels.
Hiermee kunnen artsen ontdekken of er wervels zijn ingezakt. Zulke wervelbreuken geven niet altijd duidelijke klachten.
De combinatie van een DEXA-scan en VFA geeft daarom meer informatie dan alleen een meting van de botdichtheid.
Wat betekent de uitslag van een DEXA-scan?
De botdichtheid wordt uitgedrukt in een zogenoemde T-score.
Deze score vergelijkt uw botdichtheid met die van gezonde jongvolwassenen.
T-score | Betekenis |
|---|---|
-1 of hoger | Normale botdichtheid |
Lager dan -1, maar hoger dan -2,5 | Osteopenie: verminderde botdichtheid |
-2,5 of lager | Osteoporose: botontkalking |
Wat is het verschil tussen osteopenie en osteoporose?
Osteopenie betekent dat uw botdichtheid lager is dan normaal, maar nog niet onder de grens voor osteoporose ligt.
Het is dus niet hetzelfde als osteoporose.
Ook bij osteopenie kan de kans op een botbreuk verhoogd zijn, afhankelijk van uw leeftijd en andere omstandigheden.
De uitslag van een DEXA-scan is daarom niet het enige waar de arts naar kijkt.
Een eerdere heupbreuk, een ingezakte wervel of langdurig medicijngebruik kan bijvoorbeeld belangrijk zijn bij de beslissing om met een behandeling te beginnen.
Een normale T-score betekent bovendien niet dat u nooit een bot kunt breken. Ook uw spierkracht, evenwicht en kans om te vallen blijven belangrijk.
Wat kost een DEXA-scan in 2026?
Een botdichtheidsmeting wordt bij een medische indicatie en een verwijzing door een arts doorgaans vergoed vanuit de basisverzekering.
Wel geldt voor volwassenen het eigen risico.
In 2026 bedraagt het verplichte eigen risico € 385 per jaar. Heeft u daarnaast een vrijwillig eigen risico gekozen, dan kan het bedrag dat u zelf moet betalen hoger uitvallen.
Heeft u uw eigen risico al volledig gebruikt? Dan hoeft u voor vergoede zorg in principe niet opnieuw verplicht eigen risico te betalen.
Het exacte bedrag dat een ziekenhuis voor het onderzoek in rekening brengt, kan verschillen.
Heeft u een verwijzing nodig?
Voor vergoeding vanuit de basisverzekering heeft u normaal gesproken een medische indicatie en een verwijzing nodig.
Wilt u zonder medische aanleiding zelf een preventieve botdichtheidsmeting laten uitvoeren? Dan wordt deze niet automatisch vergoed.
Vraag daarom vooraf bij uw zorgverzekeraar naar de voorwaarden.
Kan de huisarts zelf uw botdichtheid meten?
Meestal niet. De huisarts kan wel beoordelen of onderzoek nodig is en u zo nodig verwijzen naar een ziekenhuis of gespecialiseerd centrum.
Tijdens het gesprek bespreekt u uw risicofactoren, eerdere botbreuken, lengteverlies en eventuele medicijnen.
Wat gebeurt er wanneer u botontkalking blijkt te hebben?
Een diagnose osteoporose betekent niet dat u moet stoppen met wandelen, tuinieren of andere activiteiten die u graag doet.
Sterker nog, voldoende bewegen is juist belangrijk.
De behandeling is erop gericht om de kans op botbreuken te verkleinen.
Daarbij wordt gekeken naar drie belangrijke onderdelen.
1. Uw botten zo sterk mogelijk houden
Gezonde voeding, voldoende calcium, vitamine D en beweging spelen een belangrijke rol.
Soms adviseert een arts aanvullende vitamines of mineralen.
2. Uw kans op vallen verkleinen
Wanneer uw botten kwetsbaarder zijn, kan een val grotere gevolgen hebben.
Daarom is het belangrijk om ook naar uw evenwicht, spierkracht en veiligheid in huis te kijken.
3. Medicijnen wanneer dat nodig is
Bij een verhoogd risico op botbreuken kan de arts medicijnen adviseren die de botafbraak verminderen.
Veelgebruikte medicijnen zijn bijvoorbeeld alendroninezuur en risedroninezuur.
Of medicijnen nodig zijn, hangt af van uw botdichtheid, leeftijd, eerdere breuken en andere persoonlijke omstandigheden.
Samen met uw arts bespreekt u welke behandeling geschikt is en wanneer controle nodig is.
Wat kunt u zelf doen om uw botten sterk te houden?
Ook zonder vastgestelde botontkalking kunt u veel doen om goed voor uw botten te zorgen.
Blijf regelmatig wandelen en bewegen
Botten reageren op belasting. Wandelen, traplopen en oefeningen waarbij u op uw benen staat, geven uw botten een prikkel om sterk te blijven.
Daarnaast zijn oefeningen voor spierkracht en balans belangrijk.
Een combinatie van wandelen, spierversterkende oefeningen en balansoefeningen is daarom een goede keuze.
Fietsen en zwemmen zijn uitstekend voor uw conditie, maar geven uw botten minder directe belasting dan wandelen of krachttraining.
Heeft u al osteoporose of eerder een wervel gebroken? Vraag dan welke oefeningen voor u geschikt zijn. Niet iedere belastende of sterk draaiende beweging is verstandig bij kwetsbare wervels.
Zorg voor voldoende calcium
Calcium is een belangrijke bouwstof voor uw botten.
U krijgt het onder andere binnen via melk, yoghurt, kwark, kaas en plantaardige alternatieven waaraan calcium is toegevoegd.
Ook sommige groenten, noten en peulvruchten leveren calcium.
Extra calciumtabletten zijn niet voor iedereen nodig. Wanneer u voldoende calcium via uw voeding binnenkrijgt, leveren extra hoge doses doorgaans geen extra voordeel op.
Vergeet vitamine D niet
Vitamine D helpt uw lichaam om calcium op te nemen.
Voor bepaalde leeftijdsgroepen geldt het advies om dagelijks extra vitamine D te slikken:
- Vrouwen van 50 tot en met 69 jaar: 10 microgram per dag.
- Mannen van 50 tot en met 69 jaar: 10 microgram per dag wanneer zij weinig zonlicht krijgen, een getinte of donkere huid hebben of de huid meestal bedekken.
- Iedereen vanaf 70 jaar: 20 microgram per dag.
Bij vastgestelde osteoporose of een specifieke behandeling kan uw arts een andere passende dosering adviseren.
Meer weten? Lees ons uitgebreide artikel over vitamine D-tekort en hoe u voldoende vitamine D binnenkrijgt.
Zorg voor voldoende spierkracht
Sterke spieren helpen u om stabiel te bewegen, gemakkelijker op te staan en uw evenwicht te bewaren.
Denk aan eenvoudige oefeningen zoals gecontroleerd opstaan uit een stoel of wandelen op een tempo dat bij uw conditie past.
Heeft u weinig spierkracht of voelt u zich onzeker tijdens het lopen? Een fysiotherapeut kan samen met u een passend oefenprogramma maken.
Maak uw woning prettig en veilig
U hoeft uw huis niet volledig aan te passen om de kans op een val te verkleinen.
Begin met de plekken waar u dagelijks loopt.
Zorg voor voldoende verlichting, voorkom losse snoeren en kijk kritisch naar gladde vloeren of vloerkleden.
Een goed geplaatste wandbeugel kan extra houvast bieden in de badkamer.
Lees ook onze uitgebreide gids met 13 praktische tips voor valpreventie of ontdek hoe u veiliger kunt douchen.
Wereld Osteoporose Dag op 20 oktober: aandacht voor sterke botten
Ieder jaar staat 20 oktober internationaal in het teken van Wereld Osteoporose Dag, ook bekend als World Osteoporosis Day.
Op deze dag wordt aandacht gevraagd voor het voorkomen en tijdig herkennen van osteoporose.
In 2026 draait de internationale campagne om het opbouwen, beschermen en versterken van uw botten gedurende uw hele leven.
Dat onderwerp is ook relevant wanneer u zich op dit moment prima voelt.
Veel mensen denken namelijk pas aan hun botten wanneer er iets breekt. Maar juist daarvoor kunt u al stappen zetten om uw botgezondheid te ondersteunen.
Een dagelijkse wandeling, voldoende calcium en vitamine D, aandacht voor spierkracht en het bespreken van risicofactoren kunnen samen verschil maken.
U hoeft niet te wachten tot u klachten krijgt om met uw huisarts over uw botgezondheid te praten.
Wanneer moet u contact opnemen met de huisarts?
Maak een afspraak met uw huisarts wanneer u vermoedt dat u een verhoogd risico heeft op botontkalking.
Bijvoorbeeld wanneer:
- U na uw vijftigste een bot heeft gebroken.
- U merkt dat u duidelijk kleiner wordt.
- Uw rug steeds krommer wordt.
- U langdurig prednison gebruikt.
- Een van uw ouders een heup heeft gebroken.
- U vaak valt of bang bent om te vallen.
- U meerdere risicofactoren voor osteoporose heeft.
Krijgt u plotseling hevige rugpijn, bijvoorbeeld na een lichte val of beweging, laat dit dan dezelfde dag beoordelen. Een wervelbreuk kan een mogelijke oorzaak zijn.
Kunt u na een val niet meer staan of lopen, heeft u ernstige heup- of rugpijn of vermoedt u een botbreuk? Zoek dan direct medische hulp. Bel 112 bij een levensbedreigende situatie.
Checklist: is het verstandig om uw botten te laten controleren?
Beantwoord voor uzelf de volgende vragen:
Ben ik 50 jaar of ouder en heb ik onlangs een bot gebroken?
Ben ik duidelijk kleiner geworden of is mijn houding veranderd?
Gebruik ik langdurig prednison of vergelijkbare medicijnen?
Heeft mijn vader of moeder ooit een heup gebroken?
Heb ik een laag lichaamsgewicht?
Ben ik 60 jaar of ouder en heb ik meerdere risicofactoren?
Val ik regelmatig of voel ik mij onzeker tijdens het lopen?
Maak ik mij zorgen over mijn botsterkte?
Herkent u een of meerdere situaties? Dat betekent niet automatisch dat u osteoporose heeft of een DEXA-scan nodig heeft.
Wel kan het verstandig zijn om uw risico met de huisarts te bespreken, vooral wanneer meerdere factoren samenkomen.
Tot slot: u hoeft niet op een botbreuk te wachten
Botontkalking is lastig te herkennen omdat u er meestal niets van voelt.
Gelukkig zijn er wel omstandigheden die aanleiding geven om uw botsterkte te laten beoordelen. Vooral een eerdere botbreuk, langdurig prednisongebruik of meerdere risicofactoren op latere leeftijd verdienen aandacht.
U hoeft daarvoor niet zelf een scan aan te vragen. Een gesprek met uw huisarts is vaak de eerste stap.
En ook wanneer onderzoek niet nodig blijkt, kunt u vandaag al iets doen voor uw botten.
Blijf bewegen, eet gevarieerd, zorg voor voldoende vitamine D en besteed aandacht aan uw spierkracht en evenwicht.
Zo houdt u niet alleen uw botten zo sterk mogelijk, maar blijft ook het dagelijkse bewegen in en rondom uw vertrouwde huis prettig.
