Bowlen zonder de deur uit te gaan. Een eiland inrichten. Een race rijden tegen uw kleinkind. Of een spel waarbij u moet plannen, onthouden en snel reageren.
Wie bij videogames vooral denkt aan jongeren die uren achter een scherm zitten, mist een ontwikkeling die onderzoekers steeds interessanter beginnen te vinden.
In 2026 verschenen meerdere grote overzichtsstudies naar digitale spellen bij oudere volwassenen. Daaruit komt een opvallend maar genuanceerd beeld naar voren. Sommige spellen vragen tegelijk om aandacht, planning, reactiesnelheid, beweging en motoriek. Juist die combinatie kan interessant zijn.
Maar er is ook een belangrijke grens: gamen is geen medicijn voor het brein. Er is geen bewijs dat een dagelijks spelletje dementie voorkomt. En uit onderzoek naar speciale game-interventies kunt u niet automatisch concluderen dat ieder commercieel videospel dezelfde effecten heeft.
Speel dus vooral omdat het leuk is. Dat blijkt eigenlijk de beste plek om te beginnen.
Wat zegt het nieuwe onderzoek in het kort?
Drie recente overzichtsstudies geven samen een aardig beeld van wat we inmiddels weten.
- Een review van 28 studies met 1.201 deelnemers van gemiddeld ongeveer 72 jaar zag de duidelijkste verbeteringen bij executieve functies en motorische vaardigheden. Voor onder andere geheugen en aandacht waren de resultaten wisselender.
- Een meta-analyse van 10 gerandomiseerde onderzoeken met 690 deelnemers vond bij beweeggames een klein gemiddeld positief effect op cognitief functioneren. Afzonderlijke effecten op aandacht, executieve functies en globale cognitie waren niet overtuigend.
- Bij mensen van 75 jaar en ouder is nog veel minder bekend. Het beschikbare onderzoek gaat vooral over begeleide beweeggames en lichamelijk functioneren. Sociale effecten, welzijn en kwaliteit van leven zijn veel minder vaak onderzocht.
De conclusie is daarom interessanter dan simpelweg "gamen is goed voor uw hersenen".
Bepaalde digitale spellen kunnen een leuke en uitdagende manier zijn om verschillende vaardigheden te gebruiken, maar de wetenschap is nog niet sterk genoeg om er grote gezondheidsbeloften aan te verbinden.
Wat zijn executieve functies eigenlijk?
De term klinkt ingewikkelder dan hij is. U gebruikt deze functies voortdurend.
Ze helpen u bijvoorbeeld wanneer u een plan maakt, uw aandacht moet verplaatsen, verschillende dingen tegelijk in de gaten houdt, snel op een onverwachte situatie reageert of uw aanpak verandert wanneer iets niet lukt.
Een videogame kan verschillende van die handelingen tegelijkertijd vragen.
Bij een racespel kijkt u naar de weg, anticipeert u op bochten, houdt u tegenstanders in de gaten en bedient u ondertussen de controller.
Bij een strategiespel denkt u vooruit en maakt u keuzes.
Bij sommige puzzelspellen moet u patronen herkennen en informatie tijdelijk onthouden.
En bij een beweeggame komt daar lichamelijke beweging bij.
Dat maakt gamen iets heel anders dan passief naar een televisieprogramma kijken.
Maar betekent dat ook dat uw brein er beter van wordt?
Niet automatisch.
Dat onderscheid is belangrijk. De onderzoeken waarop de positieve resultaten zijn gebaseerd, gaan vaak over gestructureerde interventies. Deelnemers spelen bijvoorbeeld gedurende een aantal weken bepaalde spellen volgens een vast schema. Sommige studies gebruiken speciaal ontwikkelde trainingsgames, virtual reality of spellen die bewegen en denkopdrachten combineren.
Dat is niet hetzelfde als een half uur een willekeurig spel uit de winkel spelen.
Uit de onderzoeken kunnen we dus niet afleiden dat bijvoorbeeld Mario Kart, Animal Crossing of digitaal patience bewezen uw geheugen verbetert.
Wat we wél kunnen zeggen, is dat spellen heel verschillende vaardigheden kunnen aanspreken. Daardoor kunnen ze een leuke vorm van mentale uitdaging zijn, net zoals schaken, puzzelen, een muziekinstrument leren of een nieuwe taal oefenen.
Voorkomt gamen dementie?
Nee. Daar is geen bewijs voor.
Termen als 'brain training' wekken gemakkelijk de indruk dat u uw hersenen met een paar dagelijkse oefeningen tegen dementie kunt beschermen. Zo eenvoudig werkt het niet.
Bij het risico op dementie spelen veel factoren een rol. Voldoende bewegen, niet roken, bloeddruk, gehoor, sociale contacten, alcoholgebruik en andere leefstijlfactoren zijn allemaal onderdeel van een veel groter geheel.
Uw hersenen blijven uitdagen past wel binnen een actieve leefstijl. Een videogame kan daar uitstekend onderdeel van zijn, net zoals een moeilijke puzzel of iets nieuws leren.
Lees ook onze uitgebreide uitleg over geheugentraining en uw brein actief houden.
Het belangrijkste verschil: niet ieder spel vraagt hetzelfde
'Gamen' is eigenlijk een veel te brede term.
Een digitale sudoku, een schaakpartij, een racespel en een sportgame hebben nauwelijks iets met elkaar gemeen behalve dat ze op een scherm verschijnen.
U houdt van... | Dan kunt u denken aan... | Wat vraagt het spel vooral? |
|---|---|---|
Rust en ontspanning | Simulatie- en puzzelspellen | Ontdekken, plannen, ordenen |
Puzzelen | Sudoku, kaarten, woordspellen | Aandacht, patronen herkennen |
Strategie | Schaken en strategiespellen | Vooruitdenken en beslissen |
Samen spelen | Race- en gezelschapsspellen | Reageren, samenwerken, plezier |
Bewegen | Sport- en beweeggames | Bewegen combineren met reageren |
De beste eerste game is daarom niet per se het spel dat wetenschappelijk het meest interessant klinkt.
Het is vooral een spel dat u daadwerkelijk leuk genoeg vindt om nog een keer te spelen.
Een rustig spel kan juist een goede eerste kennismaking zijn
U hoeft echt niet te beginnen met een snel actiespel waarbij overal tegelijkertijd iets gebeurt.
Voor iemand die nooit eerder heeft gegamed kan een rustig spel veel prettiger zijn.
Een voorbeeld is Animal Crossing: New Horizons. In dit spel krijgt u een eigen eiland waarop u onder andere kunt vissen, spullen verzamelen, bloemen planten en uw huis en omgeving inrichten.
U bepaalt voor een groot deel zelf het tempo. Er is niet voortdurend een klok die aftelt en u hoeft niet steeds van iemand anders te winnen.
Juist dat kan prettig zijn als een spelcontroller nog nieuw voor u is.
Maar er zijn veel alternatieven waarvoor u helemaal geen spelcomputer nodig heeft. Op een tablet of computer vindt u talloze rustige kaart-, woord- en puzzelspellen, soms zelfs gratis.
Samen met een kleinkind spelen verandert de ervaring
Een van de makkelijkste manieren om met gamen kennis te maken is iemand te vragen die het al kan.
Een kleinkind dat normaal aan u vraagt hoe iets vroeger ging, kan ineens de rollen omdraaien en uitleggen wat de knoppen op een controller doen.
Dat alleen al kan leuk zijn.
En daarna kunt u natuurlijk proberen te winnen.
Een spel als Mario Kart 8 Deluxe is hiervoor een toegankelijk voorbeeld. Het heeft hulpmiddelen voor beginnende spelers, waaronder stuurhulp, waardoor de eerste race wat minder frustrerend kan worden.
U hoeft daarbij niet zelf meteen alle instellingen te begrijpen. Laat iemand het spel starten, leer eerst sturen en voeg de rest later toe.
Het sociale voordeel is minstens zo interessant
Veel onderzoek naar games richt zich op geheugen, aandacht of motoriek. Maar thuis kan iets veel eenvoudigers interessant zijn: een spel geeft u iets om samen te doen.
Dat is iets anders dan bewijs dat gamen eenzaamheid vermindert. Vooral bij mensen van 75 jaar en ouder zijn sociale effecten en kwaliteit van leven nog opvallend weinig goed onderzocht.
Maar als dagelijkse activiteit kan samen spelen wel degelijk gezellig zijn.
Een gesprek hoeft dan niet voortdurend gaande gehouden te worden. Het spel zorgt vanzelf voor momenten waarop u reageert:
"Hoe deed jij dat?"
"Nog één potje?"
"Dat was helemaal niet eerlijk."
Het contact ontstaat rondom iets wat u samen beleeft.
Beweeggames zijn wetenschappelijk extra interessant
Een bijzondere categorie zijn de zogenoemde exergames. Dat woord is een combinatie van exercise en gaming.
Bij zo'n spel gebruikt u niet alleen uw vingers om een knop in te drukken, maar beweegt u zelf mee.
Denk bijvoorbeeld aan digitaal bowlen, golfen, boksen of tennis.
Juist deze spellen komen vaak terug in wetenschappelijk onderzoek omdat ze lichamelijke beweging combineren met kijken, reageren en beslissingen nemen.
De meta-analyse uit 2026 naar beweeggames vond over tien onderzoeken samen een klein positief effect op cognitief functioneren. Dat effect was bescheiden. Voor afzonderlijke domeinen zoals aandacht en executieve functies waren de resultaten niet duidelijk genoeg om harde conclusies te trekken.
Zie een beweeggame daarom niet als medische training of vervanging van een wandeling.
Zie het vooral als een extra manier om te bewegen die voor sommige mensen gewoon leuker voelt dan oefeningen doen.
Een recente game maakt dat letterlijk mogelijk
Nintendo bracht in oktober 2026 bijvoorbeeld Nintendo Switch Sports Resort uit voor de Switch 2. Daarin gebruikt u bewegingsbesturing voor verschillende sporten.
Het interessante is niet zozeer welk merk of welke spelcomputer u gebruikt. Het principe is interessanter: u krijgt direct een doel, score en reactie op uw beweging.
Daardoor kan twintig minuten bewegen anders aanvoelen dan twintig minuten dezelfde oefening herhalen.
Heeft u problemen met uw evenwicht, wordt u regelmatig duizelig of voelt u zich onzeker tijdens staan en draaien? Kies dan liever voor een zittend spel of vraag een fysiotherapeut welke beweging voor u veilig is.
Een virtuele tennisbaan heeft geen salontafel
Uw woonkamer waarschijnlijk wel.
Maak daarom bij beweeggames voldoende ruimte vrij. Vooral een laag tafeltje, vloerkleed, kabel of voetenbankje kan gemakkelijk worden vergeten zodra u vooral naar het televisiescherm kijkt.
Gebruik het polsbandje van een bewegingscontroller wanneer de fabrikant dit adviseert en beweeg niet fanatieker dan prettig voelt.
Het spel weet immers niet hoe uw conditie, evenwicht of gewrichten eraan toe zijn.
Puzzelen op een tablet is óók gamen
Wie bij het woord gaming meteen afhaakt omdat een spelcomputer te ingewikkeld klinkt, kan het veel dichter bij huis zoeken.
Een online sudoku, digitaal kaartspel, woordspel of schaakpartij is net zo goed een digitaal spel.
Dat is zelfs een van de makkelijkste manieren om te beginnen.
Heeft u al een tablet, dan hoeft u helemaal niets nieuws aan te schaffen. Bekijk bijvoorbeeld onze verzameling gratis sudoku-sites.
Wilt u vooral eenvoudige spelletjes, foto's bekijken, videobellen en internetten, dan kan een touchscreen prettig zijn. In onze keuzehulp voor tablets leggen we uit waar u op kunt letten.
Werkt u liever met een muis en toetsenbord of wilt u een groter scherm, dan kan een laptop prettiger zijn. Bekijk dan onze vergelijking van laptops voor senioren.
Begin liever niet met het moeilijkste spel
Een lastiger spel is niet automatisch beter voor uw hersenen.
Onderzoek suggereert wel dat complexere games soms meer uitdaging kunnen bieden. Maar daaruit volgt niet dat u zo moeilijk mogelijk moet beginnen.
Een spel waarbij u na tien minuten gefrustreerd de controller weglegt, gaat u waarschijnlijk niet vaak spelen.
Prettiger is een spel dat eenvoudig begint en langzaam nieuwe dingen toevoegt.
Dat moment waarop u denkt: "Gisteren lukte dit nog niet en nu wel", is een belangrijk deel van het plezier.
Wat als u nog nooit een controller heeft gebruikt?
Dan voelt zo'n ding waarschijnlijk onlogisch.
Dat zegt niets over hoe digitaal vaardig u bent.
Iemand kan al twintig jaar uitstekend met een computer werken en alsnog geen idee hebben welke knop op een spelcontroller waarvoor dient. Voor kinderen die ermee zijn opgegroeid voelt die bediening vanzelfsprekend.
Begin daarom klein.
Leer eerst lopen of sturen. Daarna één extra knop. Pas later hoeft u te weten wat alle andere knoppen doen.
Het helpt enorm wanneer iemand de eerste keer naast u zit en alleen uitlegt wat u op dat moment nodig heeft.
Tablet, laptop of spelcomputer: waarmee begint u?
Gebruik vooral eerst wat u al heeft.
Een tablet is prettig voor sudoku, woordspellen, kaarten, mahjong en andere eenvoudige spellen. U tikt rechtstreeks op het scherm.
Een laptop of computer werkt goed voor schaken, browsergames en digitale bord- of kaartspellen. Een groter scherm kan prettig zijn wanneer kleine tekst lastig leest.
Een spelcomputer wordt interessanter wanneer u uitgebreider wilt gamen, samen op de televisie wilt spelen of bewegingsgames wilt gebruiken.
Bent u alleen nieuwsgierig of gamen iets voor u is? Koop dan nog niets.
Probeer eerst een gratis spel op een apparaat dat al in huis ligt.
Een gewone game kan behoorlijk veel van u vragen
Een spel hoeft geen 'hersentraining' op de verpakking te hebben om u mentaal bezig te houden.
Bij een racespel moet u bijvoorbeeld sturen, de route volgen, voorwerpen herkennen, reageren op andere spelers en soms in een fractie van een seconde beslissen.
Bij een rustig simulatiespel plant en organiseert u juist meer.
Bij digitaal schaken denkt u verschillende zetten vooruit.
Dat betekent niet dat deze spellen bewezen cognitieve training zijn.
Het laat vooral zien waarom het onderscheid tussen "een spelletje spelen" en "niets doen achter een scherm" soms te simpel is.
Hoe zit het dan met sudoku en geheugenspelletjes?
Blijf ze vooral doen als u ze leuk vindt.
Er is geen enkele reden om een vertrouwde sudoku weg te leggen omdat er nieuw onderzoek naar videogames verschijnt.
Afwisseling is juist prettig.
De ene dag een kruiswoordraadsel, een andere dag een digitaal kaartspel en misschien in het weekend een race tegen een kleinkind.
Op LangerThuisInHuis.nl vindt u naast onze uitleg over geheugentraining ook een uitgebreide pagina over gaming voor ouderen, beweeggames, VR en online spellen.
Gamen blijft meestal een zittende hobby
Een moeilijke puzzelgame kan uw hoofd flink bezighouden terwijl uw benen ondertussen bijna niets doen.
Dat is een belangrijk verschil tussen mentale en lichamelijke activiteit.
Gamen vervangt daarom geen wandelen, fietsen, krachttraining of andere dagelijkse beweging. Ook een beweeggame hoeft niet dezelfde lichamelijke belasting te geven als een stevige wandeling.
Speelt u langer achter elkaar? Sta dan tussendoor even op.
Zeker in de winter kan schermtijd zich gemakkelijk optellen bij lezen, televisie kijken en andere zittende activiteiten. Lees daarom ook onze tips over minder lang zitten en meer bewegen in de winter.
Hoe lang kunt u het beste gamen?
Daar bestaat voor gezonde 65-plussers geen speciale officiële tijdslimiet voor.
Twintig of dertig minuten is een prima manier om een nieuw spel uit te proberen, maar het hoeft geen vaste norm te worden.
Let vooral op wat u zelf merkt.
Worden uw ogen moe? Krijgt u last van uw nek, rug of handen? Zit u al erg lang in dezelfde houding? Of merkt u dat het spel ten koste gaat van bewegen of slaap?
Dan is een pauze verstandig.
Ook na uw 75e kunt u prima beginnen
Er is geen leeftijd waarop gamen ineens niet meer 'voor u bedoeld' is.
Wel weten we wetenschappelijk minder over mensen van 75 jaar en ouder.
Een recente review vond negentien onderzoeken waarin resultaten voor deze leeftijdsgroep apart konden worden bekeken. De meeste daarvan gingen over begeleide beweeggames, vaak binnen instellingen.
Onderwerpen als plezier, sociale contacten en kwaliteit van leven werden veel minder vaak onderzocht.
Dat betekent niet dat games voor 75-plussers minder geschikt zijn.
Het betekent vooral dat de wetenschap nog geen goede basis heeft om daar sterke algemene uitspraken over te doen.
Praktisch gezien zijn andere vragen veel belangrijker:
- Kunt u het scherm goed zien?
- Kunt u de bediening prettig vasthouden?
- Zijn teksten en menu's duidelijk?
- Kunt u het spel rustig leren?
- Vindt u het daadwerkelijk leuk?
Als dat allemaal goed zit, hoeft uw geboortedatum weinig in de weg te staan.
Let ook op online aankopen en accounts
Moderne spellen kunnen internetfuncties, abonnementen en digitale aankopen bevatten.
Dat kan handig zijn, maar het is verstandig vooraf even te kijken hoe betalingen zijn ingesteld.
Sla niet automatisch een betaalmethode op als u die niet nodig heeft. Gebruik een sterk, uniek wachtwoord en zet waar mogelijk tweestapsverificatie aan.
Krijgt u tijdens het spelen een onverwacht bericht waarin iemand om geld, codes of accountgegevens vraagt? Deel deze gegevens niet.
Voor veel spellen zijn online functies bovendien helemaal niet nodig. Alleen spelen of samen spelen op dezelfde televisie kan vaak gewoon zonder contact met onbekenden.
Waar let u op bij een eerste spel?
Kenmerk | Waarom prettig voor een beginner? |
|---|---|
Rustig begin | U krijgt tijd om de bediening te leren |
Spel kunnen pauzeren | U bepaalt zelf het tempo |
Duidelijke teksten | Minder zoeken in menu's |
Nederlandse taal | Kan het leren makkelijker maken |
Instelbare moeilijkheid | U kunt rustig opbouwen |
Groot scherm mogelijk | Tekst en details zijn makkelijker te zien |
Samen spelen | Iemand kan direct helpen |
Toegankelijkheidsinstellingen | Kunnen helpen bij zicht, gehoor en bediening |
Probeer het eens een week zonder iets te kopen
Bent u nieuwsgierig? Maak er dan eens een klein experiment van.
Probeer in één week drie verschillende soorten spellen:
- een rustig puzzel- of woordspel;
- een spel waarbij u moet plannen of snel reageren;
- een spel dat u samen met iemand anders speelt.
Gebruik daarvoor gerust een telefoon, tablet of computer die u al heeft.
Vraag uzelf daarna niet af:
Welk spel was het beste voor mijn hersenen?
Een veel nuttigere vraag is:
Bij welk spel wilde ik eigenlijk nog één ronde doorgaan?
Dat is waarschijnlijk het spel dat het beste bij u past.
Tot slot
Misschien is dat wel de interessantste boodschap uit het nieuwe onderzoek.
Niet dat iedereen boven de 65 een spelcomputer nodig heeft. En ook niet dat videogames het geheugen beschermen tegen ouder worden.
Wel dat gamen veel gevarieerder is dan het oude beeld van iemand die bewegingloos achter een scherm zit.
Een spel kan u laten plannen, reageren, ontdekken, bewegen en samenwerken. Soms verschillende dingen tegelijkertijd.
Daarmee ontstaat naast lezen, puzzelen, wandelen, tuinieren en andere hobby's nog een manier om uzelf thuis uit te dagen.
En als uw kleinkind beweert dat Mario Kart echt veel te moeilijk voor u is?
Dan heeft u meteen een goede reden om één wedstrijd te proberen.
