Wie een partner, vader of moeder met dementie helpt, weet hoeveel regelwerk daarbij komt kijken. Juist wanneer iemand steeds meer zorg nodig heeft, kan het aanvragen daarvan ingewikkeld zijn. Vooral als uw naaste zelf geen beslissingen meer goed kan overzien.
Daar komt vanaf 1 januari 2027 verandering in. Dankzij een nieuwe wet mogen partners en bepaalde familieleden voortaan zelf een aanvraag voor langdurige zorg ondertekenen, ook als er niet eerder een machtiging is geregeld.
De nieuwe regeling moet voorkomen dat mensen onnodig lang op passende zorg moeten wachten. Voor veel families betekent dit minder papierwerk en een belangrijke zorg minder.
Waarom was het aanvragen van zorg zo ingewikkeld?
Stel: uw moeder heeft dementie en woont nog thuis. De afgelopen maanden is haar situatie veranderd. Ze vergeet steeds vaker haar medicijnen, raakt 's nachts in de war en heeft steeds meer toezicht nodig.
Samen met haar huisarts en andere betrokken zorgverleners komt u tot de conclusie dat langdurige zorg mogelijk nodig is.
Maar er ontstaat een probleem. Uw moeder kan de gevolgen van een zorgaanvraag niet meer goed overzien. Daarom mag zij de aanvraag niet zelf ondertekenen. U helpt haar al geruime tijd, maar bent niet officieel gemachtigd om namens haar te tekenen.
Tot nu toe kon dit voor grote vertraging zorgen. Vaak moest eerst worden uitgezocht wie bevoegd was om de aanvraag te ondertekenen. Soms was daarvoor de tussenkomst van een wettelijk vertegenwoordiger nodig.
Met de nieuwe wet wordt die situatie vanaf 2027 een stuk eenvoudiger.
Wat verandert er precies op 1 januari 2027?
Vanaf 1 januari 2027 mogen partners en bepaalde directe familieleden onder voorwaarden een aanvraag voor zorg vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz) indienen en ondertekenen.
Dat kan ook wanneer er geen schriftelijke machtiging is geregeld.
Het gaat om situaties waarin iemand zelf niet meer kan begrijpen of overzien wat de aanvraag en de gevolgen daarvan betekenen. Dat kan bijvoorbeeld voorkomen bij dementie.
Het belangrijkste verschil:
- Tot en met 2026: een familielid kan bij iemand die de aanvraag zelf niet meer kan overzien doorgaans niet zomaar ondertekenen. Daarvoor is meestal een bevoegde vertegenwoordiger of een eerder verleende machtiging nodig. Er bestaan enkele wettelijke uitzonderingen.
- Vanaf 2027: een partner of bepaald familielid mag onder voorwaarden zelf de aanvraag ondertekenen, zonder dat vooraf een aparte machtiging moet zijn geregeld.
De wetswijziging is inmiddels aangenomen en de ingangsdatum van 1 januari 2027 is vastgesteld.
Welke familieleden mogen straks langdurige zorg aanvragen?
Niet ieder familielid mag automatisch een aanvraag ondertekenen.
De nieuwe regeling maakt onderscheid tussen partners en andere directe familieleden.
1. Eerst de partner
Een echtgenoot, geregistreerde partner of andere levensgezel kan de aanvraag doen als:
- de persoon die zorg nodig heeft de aanvraag niet zelf kan overzien;
- er geen curator of mentor is aangesteld;
- er geen schriftelijk gemachtigde is, of deze de aanvraag niet doet.
2. Daarna andere directe familieleden
Is er geen partner of levensgezel, of treedt deze niet op? Dan kunnen de volgende familieleden de aanvraag doen:
- een ouder;
- een zoon of dochter;
- een broer of zus;
- een grootouder;
- een kleinkind.
Binnen deze groep geldt geen vaste volgorde. Een zoon heeft bijvoorbeeld niet automatisch voorrang op een dochter.
Let op: schoonkinderen, zoals een schoonzoon of schoondochter, vallen niet onder deze nieuwe mogelijkheid.
Het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) controleert of degene die de aanvraag indient hiervoor bevoegd is.
Wat is de Wet langdurige zorg eigenlijk?
De Wet langdurige zorg, afgekort Wlz, is bedoeld voor mensen die blijvend intensieve zorg nodig hebben.
Het gaat bijvoorbeeld om iemand met gevorderde dementie die niet meer zonder toezicht kan blijven, of iemand die dag en nacht zorg in de nabijheid nodig heeft.
Deze zorg kan onder andere bestaan uit persoonlijke verzorging, verpleging, begeleiding en toezicht.
Niet iedereen met dementie komt automatisch in aanmerking voor de Wlz. Het CIZ beoordeelt of iemand blijvend permanent toezicht of 24 uur per dag zorg in de nabijheid nodig heeft.
Goed om te weten: een Wlz-indicatie betekent niet automatisch dat iemand naar een verpleeghuis moet verhuizen. In sommige situaties kan de zorg ook thuis worden georganiseerd.
Lees ook: Wlz thuis wonen: wat is het verschil tussen VPT, MPT en PGB?
Zo kunt u vanaf 2027 een Wlz-aanvraag doen voor uw naaste
Wilt u langdurige zorg aanvragen voor uw partner, vader, moeder of een ander familielid? Dan kunt u de volgende stappen volgen.
Stap 1. Bespreek welke zorg nodig is
Overleg met de huisarts, wijkverpleegkundige of casemanager dementie.
Bespreek wat er thuis gebeurt, welke zorg al aanwezig is en waarom aanvullende ondersteuning noodzakelijk lijkt.
U kunt ook de Wlz-check op de website van het CIZ doen. Daarmee krijgt u een eerste indruk of een aanvraag zinvol kan zijn.
Stap 2. Verzamel de benodigde gegevens
Voor een Wlz-aanvraag is medische informatie nodig. Denk aan een diagnose van de behandelend arts, een behandelplan en een beschrijving van de benodigde zorg.
Schrijf daarnaast op wat er in het dagelijks leven gebeurt. Bijvoorbeeld wanneer iemand zichzelf niet meer veilig kan verzorgen, hulp niet zelfstandig kan inschakelen of voortdurend toezicht nodig heeft.
Stap 3. Vul het nieuwe familievertegenwoordigingsformulier in
Vanaf 1 januari 2027 komt er een speciaal familievertegenwoordigingsformulier beschikbaar.
Hierop geeft u aan wat uw relatie is tot degene voor wie u zorg aanvraagt. Ook beantwoordt u vragen over eventuele andere vertegenwoordigers.
U vult daarnaast het gewone aanvraagformulier voor langdurige zorg in.
Beide formulieren zijn vanaf 1 januari 2027 verkrijgbaar via www.ciz.nl.
Stap 4. Dien de aanvraag in bij het CIZ
U stuurt de volledig ingevulde formulieren samen met de benodigde informatie naar het CIZ.
Ook een betrokken zorgaanbieder kan de aanvraag indienen. In dat geval moet het familievertegenwoordigingsformulier eveneens worden meegestuurd.
Het CIZ controleert vervolgens of u de aanvraag mocht doen en of uw naaste in aanmerking komt voor langdurige zorg.
Stap 5. Bespreek waar de zorg wordt gegeven
Als het CIZ een Wlz-indicatie afgeeft, helpt het zorgkantoor bij het organiseren van de zorg.
Daarbij wordt gekeken welke zorg passend is en waar deze kan worden ontvangen. Dat kan thuis zijn, maar ook in een zorginstelling.
De nieuwe wet maakt dus vooral het aanvragen van zorg eenvoudiger. De voorwaarden om daadwerkelijk Wlz-zorg te krijgen veranderen hierdoor niet.
Heeft uw naaste nu al zorg nodig? Wacht dan niet tot 2027
Hoewel de nieuwe regels pas op 1 januari 2027 ingaan, is het niet verstandig om noodzakelijke zorg uit te stellen.
Merkt u dat uw partner of ouder steeds meer ondersteuning nodig heeft? Neem dan contact op met de huisarts, wijkverpleging of casemanager dementie.
Zij kunnen meedenken over passende zorg en de mogelijkheden om deze nu al aan te vragen.
Is er al een wettelijk vertegenwoordiger of een geldige machtiging? Dan kan een Wlz-aanvraag mogelijk gewoon volgens de huidige regels worden ingediend.
Heeft uw naaste de aanvraag niet meer zelf in de hand en is er geen bevoegde vertegenwoordiger? Bespreek dan met het CIZ hoe u verder kunt. Er kunnen afhankelijk van de situatie andere wettelijke mogelijkheden bestaan.
Lees ook: Zorg regelen voor een ouder: waar begint u?
Houd ook rekening met de kosten van langdurige zorg
Het is goed om vooraf te weten dat Wlz-zorg meestal niet helemaal gratis is.
Voor langdurige zorg betaalt u doorgaans een eigen bijdrage. De hoogte daarvan hangt onder andere af van de persoonlijke en financiële situatie en van de manier waarop de zorg wordt ontvangen.
Het CAK berekent deze bijdrage.
Ook kunnen bestaande afspraken over ondersteuning vanuit de gemeente of de zorgverzekering veranderen wanneer iemand een Wlz-indicatie krijgt.
Bespreek daarom vóór de aanvraag welke gevolgen de overstap naar de Wlz heeft voor de zorg die uw naaste nu ontvangt.
Tot slot: minder regelwerk op een moeilijk moment
Wanneer iemand met dementie steeds meer zorg nodig heeft, wilt u vooral dat die zorg goed wordt geregeld. Extra formulieren en ingewikkelde regels maken een vaak toch al moeilijke periode niet eenvoudiger.
De wetswijziging van 1 januari 2027 neemt een belangrijke administratieve hindernis weg. Partners en directe familieleden krijgen onder voorwaarden de mogelijkheid om zelf een Wlz-aanvraag te ondertekenen, ook als er geen eerdere machtiging is.
Daarmee wordt passende zorg niet automatisch toegekend, maar kan de aanvraag wel een stuk eenvoudiger verlopen.
En dat kan veel betekenen voor mensen die dagelijks voor hun naaste klaarstaan.
