Gratis gordelroosvaccinatie vanaf 2027: wie komt ervoor in aanmerking?

Een vaccinatie tegen gordelroos kost nu al snel enkele honderden euro's. Veel mensen laten de prik daarom aan zich voorbijgaan. Daar komt verandering in. Het kabinet wil vanaf 2027 beginnen met het gratis vaccineren van 60-jarigen tegen gordelroos.

Voor de eerste vaccinatieronde is €47 miljoen beschikbaar. Daarna moet het programma flink worden uitgebreid. Van 2028 tot en met 2031 is jaarlijks €100 miljoen extra gereserveerd om ook mensen van 61 tot en met 69 jaar stapsgewijs uit te nodigen.

Dat is goed nieuws, want juist naarmate u ouder wordt neemt de kans op gordelroos toe. En hoewel de ziekte bij de meeste mensen weer overgaat, kan de pijn soms nog maanden of zelfs langer blijven bestaan.

Wat weten we inmiddels over de gratis gordelroosvaccinatie? En moet u straks zelf iets regelen?

Wat is gordelroos eigenlijk?

Gordelroos wordt veroorzaakt door hetzelfde virus als waterpokken: het varicellazostervirus.

Heeft u ooit waterpokken gehad? Dan verdwijnt het virus daarna niet helemaal uit uw lichaam. Het blijft als het ware slapend aanwezig in de zenuwen. Jaren of zelfs tientallen jaren later kan het virus opnieuw actief worden.

U krijgt dan geen waterpokken, maar gordelroos.

Gordelroos begint vaak met jeuk, tintelingen, een branderig gevoel of pijn aan één kant van het lichaam. Vervolgens kunnen rode plekjes en met vocht gevulde blaasjes ontstaan. Vaak zitten deze als een soort band rond de buik, borstkas of rug. Gordelroos kan ook op andere plekken voorkomen, bijvoorbeeld in het gezicht.

De kans op gordelroos neemt toe met de leeftijd. Vooral vanaf ongeveer 60 jaar komt de aandoening vaker voor.

Waarom is gordelroos op latere leeftijd vervelender?

Bij veel mensen verdwijnen de huidklachten binnen enkele weken. Toch is het niet altijd daarmee afgelopen.

De ontsteking kan zenuwen beschadigen. Daardoor kan pijn blijven bestaan nadat de blaasjes en plekjes al verdwenen zijn. Wanneer deze zenuwpijn langer dan drie maanden blijft bestaan, wordt gesproken van postherpetische neuralgie, vaak afgekort tot PHN.

Dat kan heel vervelend zijn. Zelfs lichte aanraking van kleding of beddengoed kan dan pijn doen.

Juist bij mensen op hogere leeftijd komt deze langdurige zenuwpijn vaker voor. Dat is een belangrijke reden waarom vaccinatie vooral voor mensen vanaf 60 jaar interessant is.

In Nederland gaan jaarlijks tienduizenden mensen vanwege gordelroos naar de huisarts.

Vanaf 2027 gratis vaccinatie voor 60-jarigen

Tot nu toe moesten de meeste mensen die een gordelroosvaccinatie wilden deze zelf betalen. Alleen bepaalde medische risicogroepen komen al voor vergoeding in aanmerking.

Dat gaat veranderen.

Het kabinet heeft besloten geld beschikbaar te maken voor een landelijk aanbod van gordelroosvaccinatie. De planning ziet er op dit moment als volgt uit:

Het is dus niet zo dat vanaf 1 januari 2027 meteen iedere Nederlander tussen 60 en 69 jaar gratis een vaccinatie kan halen.

De invoering gebeurt stap voor stap.

Waarom begint het kabinet juist met 60-jarigen?

Er wonen in Nederland meer dan vijf miljoen mensen van 60 jaar en ouder. Iedereen tegelijkertijd vaccineren zou daarom een grote en kostbare operatie zijn.

Er is voor gekozen om bij 60 jaar te beginnen. Op die leeftijd kan vaccinatie relatief vroeg bescherming bieden tegen een ziekte waarvan het risico in de jaren daarna steeds verder toeneemt.

Vanaf 2028 moeten vervolgens verschillende leeftijdsgroepen tussen 61 en 69 jaar worden uitgenodigd.

Welke leeftijden in welk jaar precies aan de beurt zijn, is nog niet bekendgemaakt.

Hoe werkt de vaccinatie tegen gordelroos?

Voor de vaccinatie wordt momenteel het vaccin Shingrix gebruikt.

U krijgt niet één, maar twee prikken. Tussen beide vaccinaties zit meestal twee tot zes maanden.

Het vaccin werkt goed. Onderzoek laat zien dat het bij volwassenen vanaf 50 jaar ongeveer negen van de tien gevallen van gordelroos kan voorkomen. Ook het risico op langdurige zenuwpijn door gordelroos wordt sterk verminderd.

De bescherming houdt volgens de huidige kennis minstens zes tot tien jaar aan.

Een belangrijk verschil met sommige andere vaccins is dat Shingrix geen levend virus bevat.

Heeft u twee gratis prikken nodig?

Ja. Een volledige vaccinatie met Shingrix bestaat uit twee doses.

Voor een goede bescherming is het daarom belangrijk dat u na de eerste vaccinatie ook de tweede prik haalt.

Hoe de overheid dit vanaf 2027 precies gaat organiseren, moet nog verder worden uitgewerkt. Denk bijvoorbeeld aan de manier waarop mensen worden uitgenodigd en waar de prikken worden gegeven.

Zodra daar meer over bekend wordt, kan deze informatie worden aangevuld.

Wanneer begint de gratis gordelroosvaccinatie precies?

Dat weten we nog niet.

Het kabinet heeft geld beschikbaar gesteld en wil in 2027 met de vaccinatie van 60-jarigen beginnen. Een exacte startdatum is nog niet bekendgemaakt.

Dat betekent ook dat u op dit moment niet automatisch recht heeft op een gratis vaccinatie omdat u volgend jaar 60 jaar bent.

Het is verstandig om een officiële uitnodiging en verdere informatie vanuit de overheid af te wachten.

Wordt iedereen van 60 jaar automatisch uitgenodigd?

De bedoeling is dat 60-jarigen in aanmerking komen voor de gratis vaccinatie. Hoe de uitnodiging precies wordt geregeld, is nog niet bekend.

Bij andere landelijke vaccinatieprogramma's verloopt een uitnodiging bijvoorbeeld via een uitvoeringsorganisatie of huisarts, maar voor de gordelroosvaccinatie zijn de definitieve praktische afspraken nog niet gepubliceerd.

U hoeft daarom nu nog niets aan te vragen.

En als u in 2027 ouder bent dan 60?

Hier zit een belangrijk verschil.

Bent u bijvoorbeeld 63, 66 of 68 jaar in 2027? Dan betekent de beschikbaarstelling van €47 miljoen voor 60-jarigen niet automatisch dat u in dat jaar ook gratis gevaccineerd kunt worden.

Vanaf 2028 is jaarlijks €100 miljoen extra gereserveerd om mensen van 61 tot en met 69 jaar gefaseerd te vaccineren.

Welke leeftijdsgroep wanneer aan de beurt komt, moet nog worden vastgesteld.

Voor mensen die nu al ouder zijn dan 69 jaar is op basis van de Prinsjesdagplannen nog niet duidelijk of en wanneer zij via dit programma gratis gevaccineerd kunnen worden.

Kunt u zich nu al laten vaccineren?

Ja.

U hoeft niet op het landelijke programma te wachten wanneer u zich nu tegen gordelroos wilt laten vaccineren. U kunt daarvoor contact opnemen met uw huisarts of een vaccinatiebureau.

Wanneer u niet tot een medische risicogroep behoort, moet u de vaccinatie momenteel meestal zelf betalen.

Omdat twee doses nodig zijn, kunnen de totale kosten aanzienlijk zijn. Vraag daarom vooraf naar de prijs van zowel het vaccin als eventuele kosten voor het toedienen ervan.

Sommige risicogroepen krijgen de prik nu al vergoed

Voor bepaalde mensen is wachten op het leeftijdsprogramma niet nodig.

Gordelroosvaccinatie wordt al vergoed voor specifieke medische risicogroepen. Het gaat onder andere om sommige mensen die:

• een stamceltransplantatie hebben gehad of binnenkort krijgen;
• een orgaantransplantatie hebben gehad of krijgen;
• bepaalde vormen van kanker hebben en daarvoor een behandeling krijgen die de afweer onderdrukt;
• hiv hebben;
• worden behandeld met bepaalde afweeronderdrukkende biologicals of JAK-remmers.

Valt u mogelijk in een van deze groepen? Bespreek de vaccinatie dan met uw behandelend arts. Afhankelijk van uw situatie kunnen andere regels gelden en kan het eigen risico een rol spelen.

Heeft vaccineren zin als u al gordelroos heeft gehad?

Ja, dat kan.

Wie eenmaal gordelroos heeft gehad, is niet automatisch voor de rest van zijn leven beschermd. De ziekte kan opnieuw optreden.

Een gordelroosvaccinatie kan daarom ook na een eerdere episode zinvol zijn.

Heeft u recent gordelroos gehad? Overleg dan met uw huisarts of behandelend arts over een geschikt moment voor vaccinatie.

Kunt u van de vaccinatie gordelroos krijgen?

Het huidige vaccin Shingrix bevat geen levend gordelroosvirus. U kunt door het vaccin dus niet zelf gordelroos krijgen.

Wel kunt u na een vaccinatie bijwerkingen hebben. Denk bijvoorbeeld aan:

• pijn of roodheid op de plek van de prik;
• spierpijn;
• vermoeidheid;
• hoofdpijn;
• koorts of een grieperig gevoel.

Deze klachten verdwijnen meestal vanzelf binnen enkele dagen.

Heeft u ernstige klachten of twijfelt u of een reactie normaal is? Neem dan contact op met uw huisarts.

Waarom is deze vaccinatie juist voor 60-plussers interessant?

Bij vaccineren gaat het niet alleen om het voorkomen van een paar dagen huiduitslag.

Het grootste voordeel is het verkleinen van de kans op langdurige pijn. Gordelroos kan behoorlijk ingrijpen op het dagelijks leven als zenuwpijn weken of maanden aanhoudt.

Slapen, bewegen, kleding dragen of simpelweg tegen de rugleuning van een stoel zitten kan dan onaangenaam zijn.

Vaccinatie kan dat risico aanzienlijk verkleinen.

Daarmee past de prik binnen een bredere ontwikkeling waarbij steeds meer aandacht komt voor preventie: gezondheidsproblemen proberen te voorkomen voordat ze dagelijkse activiteiten en kwaliteit van leven gaan beperken.

Wat betekent Prinsjesdag 2026 concreet voor u?

De belangrijkste boodschap is eenvoudig:

Wordt u in 2027 60 jaar? Dan behoort u tot de eerste groep waarvoor het kabinet gratis gordelroosvaccinatie beschikbaar wil maken.

Bent u in 2027 tussen 61 en 69 jaar? Dan bent u waarschijnlijk niet allemaal direct aan de beurt. Vanaf 2028 wil het kabinet deze leeftijden gefaseerd uitnodigen.

Bent u 70 jaar of ouder? Dan is op dit moment nog niet bekend of u via deze uitbreiding gratis gevaccineerd zult worden.

Behoort u tot een medische risicogroep? Dan kunt u mogelijk nu al voor vergoeding in aanmerking komen. Bespreek dit met uw behandelend arts.

Nog even wachten op de uitnodiging

De financiële beslissing is genomen, maar voor veel praktische vragen moet de uitwerking nog volgen. Zo weten we nog niet wanneer in 2027 de eerste prikken worden gezet, wie de uitnodigingen verstuurt en welke leeftijdsgroepen vanaf 2028 precies wanneer worden opgeroepen.

Voor 60-jarigen is er daarom op dit moment nog niets dat u zelf hoeft aan te vragen.

Wel is duidelijk dat gordelroosvaccinatie vanaf 2027 voor een veel grotere groep toegankelijk moet worden. Dat is een flinke verandering ten opzichte van de huidige situatie, waarin de meeste mensen de twee vaccinaties zelf moeten betalen.

Zodra de overheid de exacte startdatum en uitnodigingsprocedure bekendmaakt, werken wij dit artikel bij.