Het flesje oogdruppels is nog halfvol. Op het doosje staat een houdbaarheidsdatum die pas volgend jaar afloopt. Toch kan het tijd zijn voor een nieuw flesje. Na het openen geldt bij sommige medicijnen namelijk een kortere termijn.
U moet rekening houden met beide grenzen: de uiterste houdbaarheidsdatum én de eventuele houdbaarheid na openen. De grens die het eerst wordt bereikt, telt. Daarbij moet het medicijn wel volgens de aanwijzingen zijn bewaard.
Een datum op het flesje schrijven voorkomt dat u weken later moet raden wanneer u het heeft opengemaakt.
Welke houdbaarheidsdatum telt?
Op een medicijnverpakking kunt u verschillende aanwijzingen tegenkomen:
Wat staat er? | Wat betekent het? |
|---|---|
EXP, een vervaldatum of uiterste houdbaarheidsdatum | De grens voor gebruik bij de voorgeschreven bewaaromstandigheden. Openen verlengt deze datum niet. |
Na openen bijvoorbeeld 4 weken houdbaar | Vanaf het eerste openen geldt daarnaast deze kortere gebruikstermijn. |
Houdbaar na bereiding | De termijn begint bij het klaarmaken van het medicijn, bijvoorbeeld wanneer van poeder een drank is gemaakt. |
Een gebruiksdatum op het apotheeketiket | Volg deze aanwijzing voor uw afgeleverde medicijn. Laat verschillen of onduidelijkheden door de apotheek uitleggen. |
Zoek in de bijsluiter naar ‘Hoe bewaart u dit medicijn?’, meestal rubriek 5. Kijk ook op het etiket en op het flesje, de tube of het zakje zelf.
Staat bij EXP alleen een maand en een jaar, bijvoorbeeld 06-2027? Dan is de laatste dag van die maand de uiterste houdbaarheidsdatum: in dit voorbeeld 30 juni 2027. Een kortere termijn na openen kan eerder aflopen.
Twee voorbeelden maken het verschil duidelijk
Voorbeeld 1: de termijn na openen is eerder voorbij
Een fictief flesje heeft als vervaldatum december 2027. Volgens de bijsluiter moet het vier weken na het eerste openen worden vervangen. U opent het op 1 november 2026. Vier weken later, op 29 november, is het aan vervanging toe. U kunt het dus niet bewaren voor gebruik tot eind 2027.
Voorbeeld 2: de datum op de verpakking is eerder bereikt
U opent op 20 november 2026 een ander fictief flesje dat vier weken na openen houdbaar is. Op dit flesje staat EXP 11-2026. Dan blijft 30 november 2026 de uiterste gebruiksdatum. De vier weken geven geen verlenging tot in december.
Deze voorbeelden leggen alleen het rekenen uit. Neem de termijn altijd over van uw eigen verpakking. Vier weken is 28 dagen en is niet hetzelfde als een kalendermaand.
Oogdruppels hebben niet allemaal dezelfde termijn
Bij oogdruppels is het extra belangrijk om de juiste verpakking te controleren. Tijdens het gebruik kunnen bacteriën in het flesje komen, bijvoorbeeld wanneer de druppeltuit uw vingers, oog of wimpers raakt.
Veel oogdruppels zijn na openen ongeveer een maand houdbaar, maar dat is geen vaste regel voor alle producten. Zelfs binnen één bijsluiter kunnen verschillende termijnen staan.
Een concreet voorbeeld is Latanea 50 microgram/ml oogdruppels. De bijsluiter vermeldt voor de verpakking met 2,5 ml een termijn van vier weken na opening. Voor de verpakking met 5 ml staat acht weken vermeld.
Controleer dus niet alleen de naam van het middel, maar ook de inhoud en de uitvoering die u heeft gekregen. Neem een bewaartermijn van een eerder flesje niet automatisch over als u een andere verpakking ontvangt.
Soms begint de termijn al bij het openen van een zakje
Bij verpakkingen voor eenmalig gebruik kunt u met twee momenten van openen te maken krijgen: eerst het beschermende zakje en later het kleine afzonderlijke houdertje.
Dat geldt bijvoorbeeld voor Latanoprost CF 0,05 mg/ml oogdruppels in verpakkingen voor eenmalig gebruik. Volgens de bijsluiter moeten de houdertjes binnen twintig dagen na het openen van het sachet worden gebruikt. Het geopende sachet blijft in de buitenverpakking ter bescherming tegen licht.
Zodra een afzonderlijk houdertje wordt geopend, moet de inhoud direct worden gebruikt. Het houdertje wordt daarna weggegooid, ook als er nog vloeistof in zit.
Die twintig dagen gelden specifiek voor dit product. Ze zijn geen algemene bewaartermijn voor alle oogdruppels in kleine houdertjes.
Bij sommige drankjes telt de bereidingsdatum
Een medicijn kan als poeder worden geleverd en door de apotheek worden klaargemaakt als drank. Vanaf die bereiding kan een kortere houdbaarheid gelden. De dag waarop u thuis voor het eerst een dosis neemt, is dan niet het startpunt.
Een voorbeeld is Amoxicilline Sandoz 125 mg/5 ml, poeder voor orale suspensie. De bijsluiter noemt na bereiding een houdbaarheid van veertien dagen bij bewaring in de koelkast, tussen 2 en 8 graden.
Krijgt u een klaargemaakt drankje mee? Controleer dan de gebruiksdatum en het bewaaradvies op het apotheeketiket. Vraag om uitleg als niet duidelijk is wanneer het middel is bereid.
De houdbaarheid bepaalt overigens niet de lengte van een antibioticakuur. Gebruik de kuur volgens het voorschrift. Bewaar een restant niet om later op eigen initiatief opnieuw te beginnen.
Houdbaar is niet hetzelfde als geschikt voor langdurig gebruik
Een neusspray kan nog binnen de houdbaarheid vallen, terwijl u hem niet langer achter elkaar mag gebruiken.
Voor neusspray met xylometazoline geldt bijvoorbeeld: gebruik deze niet langer dan zeven dagen achter elkaar. Langer gebruik kan het neusslijmvlies beschadigen en juist opnieuw een verstopte neus veroorzaken. Overleg met uw apotheker of arts als de klachten na zeven dagen aanhouden.
De bewaartermijn van het flesje en de maximale gebruiksduur beantwoorden dus verschillende vragen. Dat geldt ook voor andere medicijnen: een nog houdbaar middel is niet automatisch de juiste behandeling voor nieuwe of terugkerende klachten.
Is een geopend doosje tabletten ook beperkt houdbaar?
Een kartonnen doosje openmaken is iets anders dan een tablet uit de beschermende strip halen. Zitten de tabletten nog in onbeschadigde, gesloten vakjes van de strip, dan geldt doorgaans de vermelde houdbaarheidsdatum, mits u ze goed bewaart en er geen afwijkend voorschrift is.
Voor tabletten in een pot kan wél een aanvullende termijn na openen gelden. Controleer daarom de verpakking van uw eigen middel.
Gebruikt u een weekdoos? Vraag uw apotheker welke medicijnen daarin mogen en hoelang u ze vooraf mag klaarleggen. De bescherming tegen licht, lucht en vocht kan buiten de oorspronkelijke verpakking anders zijn.
Een apotheek kan ook helpen met een medicijnrol of een gevulde weekcassette als het ordenen lastig wordt. Wilt u vooral een herinnering voor uw innamemomenten, dan vindt u praktische verschillen in ons overzicht van medicijndozen met alarm.
De koelkast maakt een medicijn niet vanzelf langer houdbaar
Bewaar medicijnen volgens het etiket of de bijsluiter. Een droge kast, buiten direct zonlicht en uit de buurt van een warmtebron, is voor veel middelen geschikt. De badkamer is door het vocht geen goede bewaarplek.
Leg medicijnen alleen in de koelkast als het bewaaradvies dat aangeeft. Te koud bewaren kan ook problemen geven. Bij sommige vloeistoffen kunnen bijvoorbeeld kristallen ontstaan.
Heeft een middel in een hete auto gelegen, is het mogelijk bevroren of weet u niet hoe het is bewaard? Vraag de apotheek of het nog bruikbaar is. Vermeld zo precies mogelijk hoelang het om welke temperatuur ging.
Ook aan een normale kleur of geur kunt u niet met zekerheid zien of een medicijn nog goed werkt. Gebruik kijken, ruiken of proeven daarom niet als vervanging voor de houdbaarheidsinformatie.
Schrijf bij het openen meteen twee dingen op
Een pen en een klein etiket maken het controleren makkelijker:
- Geopend op: noteer dag, maand en jaar zodra u het flesje, de tube of de relevante beschermverpakking voor het eerst opent.
- Vervangen op: bereken het moment van vervangen met de termijn uit de bijsluiter en controleer of de vervaldatum niet eerder komt.
Zet erbij wat de datum betekent. Alleen ‘12 november’ kan later zowel een openingsdatum als een vervangdatum lijken. Vraag de apotheek om de vervangdatum te helpen bepalen als u twijfelt over de telling.
Gebruik het daarvoor bestemde vak op het etiket, of plak een klein stickertje op een vrije plek. Houd de medicijnnaam, sterkte, dosering en gedrukte houdbaarheidsdatum leesbaar.
Een herinnering in uw agenda kan helpen om op tijd een nieuwe verpakking te regelen. Zo voorkomt u dat u pas bij de volgende dosis ontdekt dat het flesje vervangen moet worden.
Weet u niet meer wanneer het is geopend?
Ga niet op de gok uit van de datum waarop u het middel heeft opgehaald. Het kan eerder zijn klaargemaakt of pas later zijn aangebroken.
Leg de verpakking apart voor controle en neem contact op met uw apotheek. Houd de naam, sterkte en verpakking bij de hand. Vertel ook hoe het middel is bewaard.
Heeft u het medicijn vandaag nodig en geen bruikbare vervanging? Bel vóór de volgende dosis uw apotheek of dienstapotheek voor een oplossing. Sla niet op eigen initiatief noodzakelijke medicatie over en verander de dosering niet.
Heeft u een middel gebruikt dat mogelijk te lang open was? Vraag uw apotheker of arts om advies over dat specifieke product. Neem geen extra dosis ter compensatie.
Een kleine controle bij het openen scheelt later twijfel
Neem bij de volgende nieuwe verpakking even de tijd voor de bewaarvoorschriften. Noteer de openingsdatum en, waar nodig, wanneer u het middel moet vervangen. Laat de bijsluiter bij de verpakking en bewaar het medicijn op de juiste plek.
Medicijnen die over zijn of niet meer gebruikt kunnen worden, levert u in bij de apotheek of een gemeentelijk inzamelpunt. Spoel ze niet door de gootsteen of het toilet en gooi ze niet bij het gewone huisvuil. Verwijder persoonsgegevens pas wanneer de apotheek eventuele vragen over het middel heeft beantwoord.
